dr nauk prawnych Piotr Wąż 
specjalista w zakresie prawa pracy, prawa spółek i prawa koncernowego

Ustanie stosunku pracy, stanowiące skutek rozwiązania umowy o pracę lub jej wygaśnięcia, pociąga za sobą, stojący po stronie pracodawcy, obowiązek wystawienia świadectwa pracy. Pracodawca zobowiązany jest je wydać samemu pracownikowi lub osobie przez niego upoważnionej na piśmie.

Wystawione w ten sposób świadectwo pracy może niejednokrotnie wymagać dokonania stosownej korekty bądź podmiany na nowe świadectwo. Czasem niezbędne będzie poczynienie w jego treści odpowiedniej wzmianki stwierdzającej fakt zaistniały po jego wydaniu. Może też zdarzyć się i tak, że nie zostanie nigdy wydane lub uprzednio wydane zostanie utracone, a wtedy wymagane w jego treści informacje trzeba będzie wykazać w oparciu o inny dokument.

Zasady i tryb sporządzania i wydawania świadectwa pracy określa art. 97 k.p. oraz rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 15 maja 1996 r. w sprawie szczegółowej treści świadectwa pracy oraz sposobu i trybu jego wydawania i prostowania (Dz.U. z 1996 r. Nr 60, poz. 282, z późn. zm. – dalej jako „rozp.”).
Pracodawca spóźnia się z wydaniem świadectwa
 Pracodawca jest zobowiązany wydać świadectwo pracy niezwłocznie, a fakt jego wydania nie może być uzależniony od uprzedniego rozliczenia się pracownika z pracodawcą (art. 97 par. 1 k.p.). Mamy tutaj zatem do czynienia z bezwzględnym obowiązkiem, od którego pracodawca nie może się uchylić pod żadnym pozorem. Do wydania świadectwa pracy nie jest wymagane uprzednie złożenie wniosku przez pracownika, gdyż obowiązek ten wynika z samego faktu ustania stosunku pracy, stanowiąc jego bezpośrednie następstwo. Wyjątkiem w tym zakresie jest sytuacja, gdy po ustaniu stosunku pracy strony postanawiają nawiązać kolejną umowę o pracę bezpośrednio po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej umowy. Wówczas pracodawca jest zobowiązany wydać pracownikowi świadectwo pracy, tylko na jego żądanie (art. 97 par.1 k.p.).
 Wydanie świadectwa zasadniczo powinno nastąpić w dniu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy. Jeżeli jednak nie jest to możliwe (np. przyczyny techniczne lub organizacyjne leżące po stronie pracodawcy, nieobecność pracownika w pracy w tym dniu itp.), wówczas pracodawca, do 7 dni od momentu ustania stosunku pracy, powinien przesłać świadectwo za pośrednictwem poczty lub w inny sposób samemu pracownikowi lub osobie przez niego upoważnionej (par. 2 rozp.).
 W przypadku bezprawnego opóźnienia przez pracodawcę terminu wydania świadectwa pracy, pracownik może dochodzić na drodze sądowej roszczenia o naprawienie poniesionej z tego tytułu szkody. Chodzi tutaj głównie o zrekompensowanie utraconego wynagrodzenia (np. nowy pracodawca wstrzymuje się z podpisaniem umowy o pracę do czasu przedstawienia świadectwa pracy) bądź innego świadczenia (np. zasiłek dla bezrobotnych), których wypłata jest uzależniona od przedstawienia świadectwa pracy z poprzedniego zakładu pracy. W takich przypadkach pracownik może liczyć na zasądzenie odszkodowania w wysokości utraconego z tego powodu wynagrodzenia lub świadczenia, jednakże za okres nie dłuższy niż 6 tygodni (zob. art. 99 par. 1 i 2 k.p.).
Świadectwo pozwala pracownikowi udokumentować przebieg dotychczasowego zatrudnienia i związany z nim fakt nabycia określonych praw i skorzystania z przysługujących uprawnień, co ma szczególne znaczenie dla ustalenia jego sytuacji prawnej u następnego pracodawcy lub względem odpowiedniego urzędu. Bezpośrednio zainteresowaną otrzymaniem świadectwa pracy osobą jest zatem sam pracownik. Stąd też w przypadku jego zgonu, powodującego wygaśnięcie stosunku pracy, pracodawca sporządza świadectwo pracy i włącza je do akt osobowych zmarłego pracownika. Pracodawca jest jednak obowiązany wydać to świadectwo członkom rodziny zmarłego pracownika lub dziedziczącej po nim osobie, jeżeli tylko któraś z tych osób zwróci się do niego ze stosownym wnioskiem (par. 3 rozp.).
Pracodawca nie wydaje świadectwa pracy
 Bezprawna odmowa wydania świadectwa pracy przez pracodawcę upoważnia pracownika do wystąpienia na drogę sądową z powództwem o jego wydanie. Uwzględniający tego typu powództwo sąd nakazuje pracodawcy wydać świadectwo pracy w terminie 3 dni od daty uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie.
Jeżeli w związku z niewydaniem świadectwa pracy pracownik poniósł szkodę, wówczas może również dodatkowo dochodzić wypłaty odszkodowania, o którym mowa w art. 99 k.p.
W opisywanym przypadku pomocna, a przede wszystkim szybsza w skutku niż postępowanie sądowe, może się okazać interwencja inspektora Państwowej Inspekcji Pracy, działającego na wniosek zainteresowanego pracownika.
Świadectwo wadliwej treści
 Bardzo często w praktyce występuje sytuacja, gdy treść wydanego świadectwa pracy jest kwestionowana przez pracownika. Ten ostatni może wówczas w ciągu 7 dni od otrzymania świadectwa wystąpić z wnioskiem do pracodawcy o jego sprostowanie.

więcej w numerze 9/2010