Bezpieczeństwo pracy w laboratorium chemicznym       część I

Magdalena Nogańska

Pracownik laboratorium chemicznego przeprowadza badania laboratoryjne w celu określenia właściwości chemicznych i fizycznych lub składu różnych substancji, mieszanin wyrobów oraz wykonuje inne czynności związane z profilem działalności laboratorium.

Na stanowisku pracy występuje wiele czynników wpływających na jego bezpieczeństwo i zdrowie w związku z wykonywaną pracą, do których zaliczyć można: czynniki chemiczne, pyły, fizyczne, ergonomiczne, psychospołeczne i związane z organizacją pracy oraz inne czynniki mogące powodować wypadki przy pracy (gazy wybuchowe, temperatura, prowadzenie reakcji egzotermicznych).

Wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące budynków i pomieszczeń pracy laboratorium chemicznego
Budynki i inne obiekty budowlane, w których znajdują się pomieszczenia laboratoryjne powinny być zbudowane i utrzymywane zgodnie z wymaganiami określonymi w przepisach techniczno-budowlanych  w celu zapewnienia pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Ze wszystkich pomieszczeń laboratoryjnych, w których mogą przebywać pracownicy, powinny być wyznaczone drogi ewakuacyjne, pozwalające na szybkie wydostanie się na otwartą przestrzeń. Laboratorium powinno być wyposażone w instalacje zabezpieczone przed niszczącym działaniem chemikaliów, a instalacje i urządzenia laboratoryjne powinny być tak wykonane, by w czasie ich eksploatacji nie narażały pracowników na porażenie prądem elektrycznym, nie stanowiły zagrożenia pożarowego i wybuchowego oraz nie powodowały innych szkodliwych skutków.

Wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące pomieszczeń pracy laboratorium chemicznego
Miejsca w laboratorium, w których występują zagrożenia dla pracowników, powinny być oznakowane widocznymi barwami lub znakami bezpieczeństwa zgodnie z wymaganiami określonymi w załączniku nr 1 do rozporządzenia o ogólnych przepisach bezpieczeństwa i higieny pracy i w Polskich Normach . W miejscach pracy z substancjami toksycznymi powinien być umieszczony znak Ostrzeżenia przed substancjami i preparatami toksycznymi, a w miejscach, gdzie prowadzone są prace z materiałem radioaktywnym lub możliwe jest narażenie na promieniowanie jonizujące odpowiedni znak ostrzegawczy.
Pomieszczenia pracy i wyposażenie laboratoriów powinny zapewniać pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy. W szczególności w pomieszczeniach pracy należy zapewnić oświetlenie naturalne i sztuczne, odpowiednią temperaturę, wymianę powietrza oraz zabezpieczenie przed wilgocią, niekorzystnymi warunkami cieplnymi i nasłonecznieniem, drganiami oraz innymi czynnikami szkodliwymi dla zdrowia i uciążliwościami.
W pomieszczeniach laboratoriów, w których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia (wysoka temperatura, hałas, drgania, promieniowanie, gazy, pyły, pary itp.) powinny być zastosowane rozwiązania techniczne uniemożliwiające przedostawanie się tych czynników do innych pomieszczeń pracy oraz do pomieszczeń higieniczno-sanitarnych.
W laboratorium należy zapewnić temperaturę odpowiednią do rodzaju wykonywanej pracy, która nie może być niższa niż 18°C (291 K) . Stanowiska pracy w laboratorium powinny być zabezpieczone przed niekontrolowaną emisją ciepła w drodze promieniowania, przewodzenia i konwekcji oraz przed napływem chłodnego powietrza z zewnątrz .
Urządzenia pomiarowe i badawcze stosowane w laboratorium lub ich części, z których mogą wydzielać się szkodliwe gazy, pary lub pyły powinny być zhermetyzowane. W razie niemożliwości zhermetyzowania, urządzenia te powinny być wyposażone w miejscowe wyciągi .

Przy stosowaniu w pomieszczeniach pracy wentylacji mechanicznej z recyrkulacją powietrza ilość powietrza świeżego nie powinna być mniejsza niż 10 proc. ogólnej ilości wymienianego powietrza. Jednakże recyrkulacja powietrza nie powinna być stosowana w pomieszczeniach pracy, w których występują szkodliwe czynniki biologiczne, czynniki chemiczne stwarzające zagrożenia określone w przepisach w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych, materiały wydzielające nieprzyjemne lub uciążliwe zapachy albo możliwe jest nagłe zwiększenie stężenia niebezpiecznych substancji chemicznych, a także w przestrzeniach zagrożonych wybuchem .
Jednym z elementów wyposażenia laboratoriów stosowanym w celu eliminacji emisji pyłów i par substancji toksycznych jest dygestorium. Dygestoria w laboratoriach pełnią niezmiernie ważną rolę. Stanowią one podstawową ochronę pracowników przed szkodliwym działaniem toksycznych, trujących i żrących oparów oraz pyłów wydzielanych przez używane w laboratorium substancje. Nowoczesne dygestoria wykonywane są najczęściej wyłącznie z blach i kształtowników stalowych malowanych proszkowo farbami chemoodpornymi zaopatrzonymi w system wentylacji komory roboczej realizowanym za pomocą np. systemu podwójnej ściany tylnej, ze szczelinami do odprowadzania oparów lekkich i ciężkich. Dodatkowo, zgodnie z normą PN-EN 14175 , dygestoria wyposażane są w czujniki przepływu powietrza informujące o właściwym poziomie powietrza odciąganego, awarii systemu wentylacji czy zbyt wysokim uniesieniu okna. Dodatkowo wszystkie funkcje alarmowe wyposażane są w sygnał wizualny i akustyczny, co dodatkowo chroni pracownika laboratorium.
Ściany i sufity pomieszczeń laboratoryjnych, w których wydzielają się substancje szkodliwe dla zdrowia pracowników lub pyły niebezpieczne pod względem wybuchowym, powinny mieć pokrycie ochronne, zabezpieczające przed adsorpcją i gromadzeniem się pyłu oraz powinny być przystosowane do łatwego czyszczenia lub zmywania.

więcej w numerze 4/2011