Przyzwyczajenie się do dobrych warunków jazdy w miesiącach letnich powoduje, że wielu kierowcom potrzebny jest pewien okres czasu na adaptację do jazdy w trudniejszych warunkach. Długość okresu adaptacji uzależniona jest w dużej mierze od doświadczenia i umiejętności kierowcy. Jednak bywają również takie dni, w których nawet doświadczeni kierowcy gorzej radzą sobie na drodze z uwagi na obniżoną sprawność psychofizyczną.
Sytuacja taka zaistnieć może przy szybko zmieniających się warunkach atmosferycznych, zwłaszcza przy dużych wahaniach ciśnienia atmosferycznego. Wówczas samopoczucie i kondycja zdrowotna wielu osób jest zdecydowanie gorsza. Przekłada się to niestety na bezpieczeństwo jazdy, gdyż wielu kierowców lekceważy symptomy chorobowe, które mogą nasilać się właśnie w tym okresie. Problem ten dotyczy osób z dolegliwościami ze strony układu krążenia, zwłaszcza tych, które nie są pod opieką lekarza i nie stosują odpowiedniej terapii. Z badań naukowych prowadzonych na całym świecie wynika, że kierowcy z chorobami układu krążenia są częściej sprawcami wypadków drogowych niż osoby zdrowe. Świadomość osoby kierującej pojazdem w odniesieniu do własnego stanu zdrowia jest bardzo ważna. Nie powinna ona lekceważyć sygnałów wysyłanych przez serce; przy występujących dolegliwościach wskazane jest, aby skonsultowała się z lekarzem, a w przypadku złego samopoczucia nie siadała za kierownicą. Kierowca, u którego rozpoznano np. nadciśnienie tętnicze powinien być pod kontrolą lekarza, gdyż nieleczone nadciśnienie może prowadzić do groźnych incydentów sercowo-naczyniowych, które stanowią zagrożenie zarówno dla jego zdrowia, jak i innych uczestników ruchu drogowego. Jak wynika z badań własnych, osoby z prawidłowo leczonym nadciśnieniem tętniczym lepiej tolerują pracę kierowcy autobusu miejskiego, niż osoby niestosujące terapii hipotensyjnej. A jest to praca zaliczana do prac o szczególnym charakterze. Oznacza to, że od osoby wykonującej ten zawód wymagana jest szczególna sprawność psychofizyczna, w celu zapewnienia bezpieczeństwa transportu publicznego. Dlatego musi ona szybko reagować na złożone sytuacje bodźcowe, mieć dobrą koordynację wzrokowo-ruchową, dobrą koncentrację i podzielność uwagi oraz odpowiednią sprawność narządów zmysłów, a także odporność emocjonalną i sprawność ruchową.

Ale nie tylko osoby wykonujące zawód kierowcy powinny być zdrowe i mieć dobrą sprawność psychofizyczną, również pozostali kierowcy muszą na to zwracać uwagę. Nie zapominajmy o odpowiednio długim śnie i wypoczynku. Kierowca dobrze wyspany i wypoczęty lepiej poradzi sobie z trudnymi sytuacjami na drodze niż kierowca zmęczony. Proces myślenia osoby wypoczętej i wyspanej może przebiegać bardzo szybko, lecz pod wpływem zmęczenia może być opóźniony, w wyniku czego kierowcy zabraknie czasu na podjęcie prawidłowej decyzji. Jest to szczególnie ważne w przypadku zawodowych kierowców, którzy – jak wskazują statystyki – znajdują się przeciętnie 3-15 razy dziennie w sytuacjach grożących kolizją. Zmęczenie powoduje obniżenie poziomu sprawności psychofizycznej i zdolności do pracy. Pojawia się senność, ospałość, obniżony poziom uwagi i gotowości do działania, obniżona czujność, wahania w zakresie sprawności działania, skłonność do popełniania błędów, mogą także wystąpić mikrodrzemki; to zjawiska bardzo niebezpieczne, ponieważ mogą prowadzić do kolizji lub wypadku. Dlatego nie należy lekceważyć objawów zmęczenia, gdyż jest to bardzo ważny mechanizm fizjologiczny, który zabezpiecza nasz organizm przed nadmiernym obciążeniem. Na poziom zmęczenia wpływa wiele czynników. Po wykonaniu takiej samej pracy w jednym dniu możemy czuć się bardziej zmęczeni niż w innym. Zależy to m.in. od naszej kondycji psychofizycznej w danym dniu, stanu zdrowia czy liczby godzin snu.
Sen, zapewniający odpowiedni wypoczynek, ma ogromne znaczenie dla kierowców, gdyż decyduje o sprawności psychofizycznej w czasie następnego dnia i o szybkości reakcji na liczne bodźce, które występują podczas prowadzenia pojazdu. Jeżeli sen jest spokojny, odpowiednio długi, nieprzerywany i z przyjemnymi marzeniami sennymi, rano budzimy się wyspani, wypoczęci i gotowi do podejmowania nowych zadań, nawet bardzo trudnych. Natomiast jeżeli sen nie daje nam wypoczynku, jest niespokojny, z częstymi wybudzeniami, chrapaniem, trudnościami w zasypianiu, może świadczyć o występowaniu obturacyjnego bezdechu sennego (OBS).

więcej w numerze 4/2011