| Ustalanie przyczyn i okoliczności wypadku przy pracy |
|
|
|
| 06.04.2011 | |
|
Jarosław Chmielewski Wypadek przy pracy jest zwykle kombinacją wielu pojedynczych zdarzeń wzajemnie ze sobą powiązanych. W badaniach wypadków zakłada się, że do wypadku prowadzi szereg przyczyn (zasada wieloprzyczynowości), a także, że wypadek powstaje w wyniku załamania się pewnego systemu, tzw. dysfunkcji systemu. Sposób postępowania w razie wypadku przy pracy, ze względu na rangę problemu, jest przedmiotem szczegółowej regulacji prawnej. Ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy dokonują pracodawcy w stosunku do ubezpieczonych, będących pracownikami, a w stosunku do pozostałych ubezpieczonych – podmioty określone w art. 5 ust. 1 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.). Po wypadku zbiorowym postępowanie powypadkowe prowadzi się dla każdego poszkodowanego oddzielnie. Ustalenia poczynione przez zespoły powypadkowe pozostawiają wiele niedomówień i niejasności w obszarze przyczyn i okoliczności wypadków przy pracy. Uchybienia te są szczególnie widoczne w obszarze ustaleń dotyczących nieprzestrzegania przez pracodawcę przepisów prawa pracy w odniesieniu do zaistniałych wypadków przy pracy zakwalifikowanych jako ciężkie i śmiertelne. Zespoły powypadkowe niejednokrotnie nie wykazują żadnych uchybień po stronie pracodawcy, czyniąc to świadomie w „interesie pracodawcy”. Wynika to z faktu, iż członkowie zespołów są pracownikami powołanymi przez pracodawcę. W przypadku sporu z pracodawcą w obszarze ustaleń przyczyn i okoliczności wypadku przy pracy, poszkodowany ma prawo wystąpić do sądu pracy z żądaniem ustalenia, że dane zdarzenie jest wypadkiem przy pracy, do którego przyczynił się pracodawca poprzez zaniedbania w obszarze bezpiecznej organizacji procesu pracy. Pracownik może zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy o pomoc w zgromadzeniu potrzebnej dokumentacji będącej materiałem dowodowym w postępowaniu przed sądem. Jak wykazano wcześniej, ustalenia przyczyn i okoliczności wypadku przy pracy dokonuje zespół powypadkowy powołany przez pracodawcę. To także zespół powypadkowy ma stwierdzić nieprzestrzeganie przez pracodawcę przepisów prawa pracy, w szczególności zasad bezpieczeństwa i higieny pracy lub innych przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia. Pozyskanie wiedzy specjalistycznej wiąże się z przeprowadzeniem badania wypadku nie tylko pod kątem tezy dowodowej i pytań wynikających z postanowienia, ale także pod kątem przestrzegania przepisów i zasad bhp w odniesieniu do całości okoliczności poprzedzających sam wypadek. Badanie wypadków ma na celu zidentyfikowanie przyczyn i okoliczności wypadków oraz ma również wskazać osoby winne jego zaistnienia. Do badania wypadków przy pracy stosowane są metody o różnych sposobach systematyzowania informacji i różnych drogach dochodzenia do przyczyn wypadku. Metody te często wykorzystują lub są oparte o modele wypadków przy pracy lub też stanowią określony tryb postępowania w identyfikowaniu przyczyn wypadków. Osoby badające wypadki przy pracy (członkowie zespołu) – powinny zgromadzić przede wszystkim informacje dotyczące wydarzenia wypadkowego. Do podstawowych działań należą: a) przeprowadzenie oględzin miejsca wypadku (o ile jest taka możliwość) lub zapoznanie z materiałem zdjęciowym, b) analiza zebranego materiału dowodowego z wysłuchania poszkodowanego i świadków, c) przegląd istniejącej dokumentacji dotyczącej stanowiska pracy oraz wszystkich dokumentów z tym związanych, d) uporządkowanie faktów i określenie najbardziej prawdopodobnych przyczyn wydarzenia, e) dokonanie prawnej kwalifikacji wypadku – zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199, poz. 1673, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą”. Trudno jednoznacznie mówić o istnieniu konkretnej metodyki badania wypadków. Istotne jest, aby zastosowana metodyka pozwalała na ustalenie przyczyn i okoliczności wypadku, zaś w dalszej analizie wykazała uchybienia, zaniedbania, lekceważenie przepisów bhp, a także wskazała winnego tych nieprawidłowości. Badając wypadki przy pracy, możemy posłużyć się znanymi z literatury metodami badania przyczyn wypadków do których zaliczamy m.in.: - Metoda TOL, - Metoda analizy bezpieczeństwa pracy, - Metoda analizy „Co-gdy”, - Metoda analizy awarii i ich skutków, - Metoda analizy drzewa niezdatności (drzewa błędów), - Analiza drzewa przyczyn, - Diagram Ishikawy, - Metoda badania wypadku za pomocą analizy odchyleń (analizy zmian), - Metoda „4 x dlaczego?”, - Metoda MORT, - Metoda WAIT. Metody badania wypadków przy pracy opracowano w celu identyfikowania możliwie wszystkich prawdopodobnych przyczyn wypadku i ustalenia sekwencji zdarzeń prowadzących do wypadku. Nie każda z metod jest w stanie wykryć wszystkie przyczyny wypadku. Część metod, np. metody oparte o schematy logiczne (drzewa błędów, drzewa zdarzeń i drzewa przyczyn), ułatwiają śledzenie sekwencji zdarzeń wypadkowych, a dopiero głębsza analiza poszczególnych elementów schematów logicznych pozwala na ustalenie najbardziej prawdopodobnych przyczyn wypadku. Niektóre z metod poszukują przyczyn głównie w elementach techniki, inne poszukują przyczyn przede wszystkim w sferze zarządzania (MORT). Zasadnicze różnice w podejściu do badania wypadków występują przede wszystkim w takich metodach, jak metoda transferu energii i metoda analizy odchyleń. Porównanie analiz prowadzonych przy pomocy tych dwóch metod potwierdza, że tylko część przyczyn leży we wspólnym obszarze zagadnień obejmowanych przez te metody. Różnice występujące w wykrywaniu przyczyn skłaniają do łączenia ze sobą różnych podejść w badaniu wypadków przy pracy. Przykładem łączenia metod w przypadku złożonych wypadków przy pracy jest połączenie wykrywania przyczyn za pomocą np. metody „Co-gdy” i następnie ich grupowania w diagramie Ishikawy. Innym przykładem jest metoda MORT, łącząca w sobie podejścia analizy energii, analizy odchyleń, technikę drzewa błędów oraz analizę zdarzeń i czynników przyczynowych. Jedną z najbardziej znanych w literaturze i rozpowszechnionych w codziennej pracy przy analizie wypadków przy pracy jest Metoda TOL. Metoda ustalania przyczyn technicznych, organizacyjnych i ludzkich – TOL należy do najbardziej rozpowszechnionych i najchętniej stosowanych metod badania wypadków. więcej w numerze 4/2011 |
| « poprzedni artykuł | następny artykuł » |
|---|
