| Z problematyki badań profilaktycznych |
|
|
|
| 04.10.2011 | |
|
Piotr Wąż doktor nauk prawnych specjalizujący się w problematyce prawa pracy, prawa spółek i prawa koncernowego W ramach ogólnie pojętej profilaktycznej ochrony zdrowia pracownika, na każdym pracodawcy spoczywa obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Zdaniem Sądu Najwyższego, obowiązek ten obejmuje nie tylko przestrzeganie ogólnie uznawanych norm w tym zakresie, lecz również indywidualnych przeciwwskazań związanych ze stanem zdrowia lub osobniczymi skłonnościami pracownika.
Jednym z kluczowych elementów owej profilaktyki są badania lekarskie, których celem jest ustalenie zdolności pracownika do pracy w warunkach występujących na danym stanowisku. Badania takie wykonywane są przed zawarciem umowy o pracę oraz cyklicznie ponawiane w trakcie jej trwania. W niektórych przypadkach, w celu ustalenia negatywnego wpływu czynników szkodliwych na zdrowie pracownika, może również zachodzić potrzeba wykonania tych badań już po zakończeniu stosunku pracy. Szczegółowe kwestie w tym za-kresie zostały uregulowane w rozporządzeniu ministra zdrowia i opieki społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów prze-widzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 69, poz. 332 z późn. zm., dalej jako rozp. ws. ba-dań). Rodzaje badań Kodeksową regulację odnoszącą się do zagadnienia badań profilaktycznych pracowników odnajdujemy w art. 229 k.p. Przepis ten przewiduje trzy rodzaje przedmiotowych ba-dań, tj. wstępne, okresowe i kontrolne. Na podstawie ustawy z 5 stycznia 2011 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy (Dz.U. Nr 36, poz. 181 – dalej jako „nowela”) zmianie uległy zasady przeprowadzania wstępnych ba-dań lekarskich. Badaniom tym nadal podlegają: 1) osoby przyjmowane do pracy, 2) pracownicy młodociani przenoszeni na inne stanowiska pracy i inni pracownicy przenoszeni na stanowiska pracy, na których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe. Przy czym, zgodnie z nowym brzmieniem art. 229 par. 1, zdanie 2 k.p., z obowiązku tego są obecnie zwolnione osoby przyjmowane ponownie do pracy u danego pracodawcy na to samo stanowisko lub na stanowisko o takich samych warunkach pracy (np. co do zagrożeń, uciążliwości pracy, występowania czynników szkodliwych), na podstawie kolejnej umowy o pracę zawartej w ciągu 30 dni po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej umowy o pracę z tym samym pracodawcą. Do okresu wspomnianych 30 dni wlicza się okres po ustaniu zatrudnienia u danego pracodawcy, przypadający bezpośrednio przed dniem wejścia w życie noweli, czyli przed 21 marca br. Dotychczas z obowiązku przeprowadzenia omawianych badań zwolnione były jedynie osoby przyjmowane na tożsame co do rodzaju bądź warunków pracy stanowisko, bezpośrednio po ustaniu poprzedniej umowy. Zdefiniowanie owej „bezpośredniości” rodziło szereg problemów w praktyce. Większość przedstawicieli doktryny stała na stanowisku, że zachodzi ona w sytuacji, gdy pracownik rozpoczął pracę na wspomnianym stanowisku następnego dnia roboczego po zakończeniu poprzedniej umowy o pracę. W związku z tym nawet jedno-dniowa przerwa następująca po dniu zakończenia poprzedniej umowy o pracę w zasadzie eliminowała ową „bezpośredniość”. Jednodniowa bądź dłuższa przerwa pomiędzy dniem zakończenia poprzedniej umowy o pracę a rozpoczęciem kolejnej mogła być usprawiedliwiona przypadającym w tym okresie świętem lub następującymi po sobie świętami bądź dniami wolnymi harmonogramowo od pracy (np. sobota, niedziela). Po zmianie analizowanego przepisu problem ten przestał być aktualny. Wprowadzenie 30-dniowego okresu dopuszczalnej przerwy pomiędzy następującymi po sobie umowami o pracę, zwalniającej z obowiązku przeprowadzania badań, upraszcza rozpatrywaną kwestię. W trakcie okresu zatrudnienia każdy pracownik podlega okresowym badaniom lekarskim, których częstotliwość uzależniona jest od rodzaju czynnika szkodliwego lub uciążliwe-go występującego na stanowisku pracy, zgodnie z tabelarycznym zestawieniem wskazówek metodycznych, stanowiących załącznik nr 1 do rozporządzenia w sprawie badań. Co do za-sady, przeprowadza się je przed utratą ważności zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku pracy. Szczególną kategorią badań okresowych są badania, którym poddawani są pracownicy oraz byli pracownicy zatrudnieni w warunkach narażenia na działanie substancji i czynników rakotwórczych lub pyłów zwłókniających. W odniesieniu do tej grupy osób pracodawca jest zobowiązany zapewnić okresowe badania również: 1) po zaprzestaniu pracy w kontakcie z tymi substancjami, czynnikami lub pyłami, 2) po rozwiązaniu stosunku pracy, jeżeli zainteresowana osoba zgłosi wniosek o ob-jęcie takimi badaniami (zob. art. 229 par. 5 k.p.). Ostatni rodzaj badań profilaktycznych to kontrolne badania lekarskie, które są prze-prowadzane w przypadku zgłoszenia przez pracownika powrotu do pracy po trwającej dłużej niż 30 dni niezdolności do pracy spowodowanej chorobą. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, obowiązek pracodawcy skierowania na badania kontrolne po wyczerpaniu okresu zasiłku chorobowego dotyczy pracownika, który po upływie tego okresu stawił się do pracy i zgłosił gotowość jej wykonywania . Jednakże pracownik, który stawi się do pracy po zakończeniu okresu niezdolności do pracy trwającego dłużej niż 30 dni i zgłosi gotowość do wykonywania pracy, nie ma obowiązku dostarczenia orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku, bowiem obowiązek skierowania takiego pracownika na badania lekarskie ciąży na pracodawcy . Skierowanie na badania Badania profilaktyczne przeprowadzane są na podstawie skierowania wystawianego przez pracodawcę. Szczegółową treść skierowania określa par. 4 ust. 2 rozporządzenia w sprawie badań. Nie uchyla obowiązku przeprowadzenia omawianych badań przedstawienie przez pracownika wyników badań przeprowadzonych dla innych celów niż podjęcie pracy. Również legitymowanie się wynikami specjalistycznymi badań lekarskich, stwierdzających zdolność do wykonywania określonego zawodu lub czynności, nie zwalnia z obowiązku poddawania się wstępnym badaniom lekarskim . Przykładowo, można w tym kontekście stwierdzić, że zarówno badania lekarskie dla celów sanitarno-epidemiologicznych, jak i wstępne badania wymagane przez prawo, nie są konkurencyjnymi obowiązkami pracodawcy i wykonanie jednych nie zwalnia z obowiązku wykonania drugich . Na pracowniku spoczywa obowiązek poddawania się wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym zaleconym badaniom lekarskim i stosowania się do wskazań lekarskich (zob. art. 211 pkt 5 k.p.). Skierowanie na badania profilaktyczne wydane przez pracodawcę jest formą polecenia służbowego. Wobec pracownika, który nie poddaje się badaniom profilaktycznym zgodnie z treścią skierowania, pracodawca może stosować kary porządkowe. Za czas nieświadczenia pracy w związku z niedopuszczeniem pracownika do pracy, z powodu nieposiadania aktualnego orzeczenia lekarskiego, stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku, pracownik nie nabywa prawa do wynagrodzenia . Natomiast odmowa poddania się badaniom może stanowić podstawę do rozwiązania umowy o pracę w trybie natychmiastowym włącznie (art. 52 par. 1 pkt 1 k.p.) . Zaświadczenie lekarskie Profilaktyczne badania lekarskie przeprowadzane są przez lekarzy medycyny pracy, spełniających wymagania kwalifikacyjne określone w par. 7 rozporządzenia w sprawie ba-dań, wykonujących praktykę w ramach tzw. podstawowej jednostki służby medycyny pracy. W celu zapewnienia należytej realizacji obowiązków wynikających z profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami, każdy pracodawca – niezależnie od liczby zatrudnianych pra-cowników – zobowiązany jest zawrzeć umowę z tego typu placówką. Zakres i częstotliwość badań profilaktycznych określają wspomniane już wskazówki metodyczne. Przy czym lekarz przeprowadzający badanie profilaktyczne może poszerzyć jego zakres o dodatkowe specjalistyczne badania konsultacyjne oraz badania dodatkowe, a także wyznaczyć krótszy termin następnego badania, niż to określono we wskazówkach metodycznych, jeżeli stwierdzi, że jest to niezbędne dla prawidłowej oceny stanu zdrowia osoby przyjmowanej do pracy lub pracownika. Specjalistyczne badania konsultacyjne oraz badania dodatkowe stanowią część badania profilaktycznego. Lekarz przeprowadzający badanie profilaktyczne powinien korzystać z zaleceń dotyczących postępowania lekarskiego w stosunku do pracowników poddanych określonym na-rażeniom, upowszechnianych przez jednostki badawczo-rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy. Badanie profilaktyczne kończy się orzeczeniem lekarskim stwierdzającym: 1) brak przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na określonym stanowisku pracy lub 2) przeciwwskazania zdrowotne do pracy na określonym stanowisku pracy (par. rozporządzenia w sprawie badań). Orzeczenie to jest wydawane na podstawie wyników przeprowadzonego badania le-karskiego oraz oceny zagrożeń dla zdrowia i życia pracownika, występujących na stanowisku pracy. Oceny tych zagrożeń lekarz dokonuje na podstawie przekazywanej przez praco-dawcę informacji o występowaniu czynników szkodliwych dla zdrowia lub warunków uciążliwych, w tym również o aktualnych wynikach badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących na stanowiskach pracy. Wskazane jest, aby lekarz uzupełnił informacje pracodawcy o spostrzeżenia z przeprowadzonych wizytacji stanowisk pracy. Lekarz przeprowadzający badanie profilaktyczne dokonuje w dokumentacji medycznej pracownika opisu badania oraz wpisu treści orzeczenia. Orzeczenia lekarskie są wydawane w formie zaświadczeń i przekazywane pracownikowi oraz pracodawcy. Przepis par. 5 rozporządzenia w sprawie badań przewiduje szczególny tryb „odwołania”, który może zainicjować pracownik lub pracodawca niezgadzający się z treścią wydane-go zaświadczenia, w terminie siedmiu dni od jego wydania. Wniosek o przeprowadzenie ponownego badania w tym trybie należy złożyć za pośrednictwem lekarza, który wydał za-świadczenie. Badanie to przeprowadza się w wojewódzkim ośrodku medycyny pracy właściwym ze względu na miejsce świadczenia pracy lub siedzibę jednostki organizacyjnej, w której jest zatrudniony pracownik, a jeżeli kwestionowane zaświadczenie zostało wydane przez lekarza zatrudnionego w wojewódzkim ośrodku medycyny pracy – w najbliższej jednostce badawczo-rozwojowej w dziedzinie medycyny pracy. Badania pracowników zatrudnionych w Przedsiębiorstwie Państwowym „Polskie Koleje Państwowe” przeprowadzane są w Centrum Naukowym Medycyny Kolejowej. Powtórne badanie powinno być przeprowadzone w terminie 14 dni od dnia złożenia właściwego wniosku. Ustalone na jego podstawie orzeczenie lekarskie jest ostateczne i stanowi podstawę do wydania stosownego zaświadczenia. Aktualność badań Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia le-karskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na stanowisku, na którym ma on wykonywać swą pracę (art. 229 par. 4 k.p.). więcej w numerze 10/2011 |
| « poprzedni artykuł | następny artykuł » |
|---|
