Dlatego też wydaje się zasadne posługiwanie się upoważnieniem zawartym w zarządzeniu pracodawcy o powołaniu zespołu do opracowania oceny ryzyka zawodowego.
Celowym i zasadnym jest podział obowiązków pośród członków zespołu i wskazanie kto i jakie informacje pozyskuje. Ważne jest też ustalenie informacje, jakie będą potrzebne do oceny. Możemy posłużyć się tu wskazówkami zawartymi w PN-N-18002.
Zaleca się, aby do oceny ryzyka zawodowego były wykorzystane informacje dotyczące:
-    lokalizacji stanowiska pracy i/lub realizowanych na nim zadań,
-    osób pracujących na stanowisku, ze szczególnym uwzględnieniem tych osób, dla których przyjmuje się inne szczególne kryteria, takich np. jak kobiety w ciąży, młodociani lub osoby niepełnosprawne,
-    wykonywanych czynności oraz sposobu i czasu ich wykonywania przez pracujące na stanowisku osoby,
-    wymagań przepisów prawnych i norm, odnoszących się do analizowanego stanowiska,
-    zagrożeń, które już zostały zidentyfikowane, i ich źródeł,
-    możliwych skutków występujących zagrożeń,
-    stosowanych środków ochronnych,
-    wypadków przy pracy, zdarzeń potencjalnie wypadkowych, chorób zawodowych oraz innych związanych z warunkami pracy, a także awarii.
Źródłami tych informacji mogą być:
-    dane techniczne o stosowanych na stanowisku maszynach i urządzeniach,
-    dokumentacja techniczno-ruchowa i instrukcje stanowiskowe,
-    wyniki pomiarów czynników szkodliwych i/lub niebezpiecznych, a także uciążliwych, występujących na stanowisku pracy,
-    dokumentacja dotycząca wypadków przy pracy, zdarzeń potencjalnie wypadkowych, chorób zawodowych oraz awarii,
-    przepisy prawne i inne dokumenty normatywne,
-    literatura naukowo-techniczna,
-    karta charakterystyk substancji chemicznych itp.
Informacji o analizowanym stanowisku mogą dostarczyć również:
-    obserwacja stanowiska pracy,
-    obserwacja zadań wykonywanych poza stanowiskiem pracy,
-    wywiad z pracownikami,
-    obserwacja czynników zewnętrznych, które mogą wpłynąć na stanowisko pracy (np. prace wykonywane przez pracowników na innych stanowiskach pracy, czynniki atmosferyczne),
-    analiza organizacji działań, których celem jest zapewnienie właściwych warunków pracy .
Większość tych informacji powinna być w posiadaniu pracownika służby bhp, pozostałe powinny być dostępne w jednostkach organizacyjnych powołanych do prawidłowego działania struktury przez pracodawcę. Ważne, aby dane były aktualne i odzwierciedlały rzeczywistość. W przypadku wypadków przy pracy, pomiarów środowiska pracy oraz chorób zawodowych winno się objąć analizą okres 3-5 lat przed przystąpieniem do pierwszej oceny ryzyka zawodowego. Wskazane, by wyniki pomiarów środowiska pracy stanowiły załączniki do oceny ryzyka zawodowego. Należy pamiętać, że w przypadku dołączenia do oceny ryzyka zawodowego załączników z pomiarów środowiska pracy, powinny być one opatrzone analizą opisową i porównawczą. Przy analizowaniu wypadków przy pracy należy zwrócić uwagę na przyczynę ich powstania, tak aby przy analizie oceny ryzyka zawodowego podjąć odpowiednie działania profilaktyczne.
Identyfikacja zagrożeń
Chcąc w sposób prawidłowy przeprowadzić analizę ryzyka zawodowego, musimy nie tylko dokonać opisu stanowiska pracy, ustalić kryteria zatrudnienia, wymagania zdrowotne, ustalić zagrożenia wypadkowe czy kwalifikacje zawodowe, ale przede wszystkim zidentyfikować zagrożenia na danym stanowisku pracy. Na potrzeby analizy ryzyka zawodowego możemy wyróżnić zagrożenia szkodliwymi czynnikami zawiązanymi ze środowiskiem pracy oraz zagrożenia związane z uciążliwością pracy.
Przez zagrożenia szkodliwymi czynnikami związanymi ze środowiskiem pracy rozumie się wpływ na pracownika szkodliwych czynników występujących w procesie pracy, których stężenie lub natężenie przekracza obowiązujące NDS (najwyższe dopuszczalne stężenie) i NDN (najwyższe dopuszczalne natężenie), polskie normy i inne normy higieniczne.
Przez zagrożenia związane z uciążliwością pracy rozumie się szkodliwy wpływ na pracownika czynności roboczych wykonywanych, np. w wymuszonej pozycji ciała, w warunkach ciężkiego wysiłku fizycznego lub w warunkach szczególnej uciążliwości .
Do identyfikacji zagrożeń można zastosować metodę list kontrolnych, które mogą być opracowywane na przykład z wykorzystaniem wykazów czynników szkodliwych i/lub niebezpiecznych, zawartych w odpowiednich przepisach i normach. W niektórych przypadkach może okazać się potrzebne przyjęcie bardziej zaawansowanych metod identyfikacji zagrożeń.
Na etapie identyfikacji przydatna jest przede wszystkim dotychczasowa wiedza na temat zagrożeń występujących na analizowanym stanowisku. W każdym przypadku zaleca się sprawdzić, czy wszystkie zagrożenia zostały zidentyfikowane i czy dostępne na ich temat informacje (jak np. wyniki pomiarów i obliczeń wartości wielkości charakteryzujących zagrożenia) są wystarczające do oceny ryzyka zawodowego .
Proponowane przez PN zastosowanie list kontrolnych ułatwi zespołowi dokonującemu analizy i oceny ryzyka zawodowego właściwe jej przeprowadzenie.
Listy kontrolne powinny zawierać wykazy czynników szkodliwych, niebezpiecznych i uciążliwych występujących w procesie pracy. Najlepiej zgodne z PN 80/Z-08052. Lista ta jest doskonałym narzędziem pozwalającym na kompleksowe podejście do problemu identyfikacji zagrożeń. Osoba dokonująca identyfikacji czynników zobowiązana jest do odznaczenia odpowiedniego czynnika w tabeli oraz dokonania odpowiedniego wpisu. Tabela umożliwia także indywidualne dopisanie czynników nie wymienionych w tabeli .
Forma i treść takiej listy jest dowolna. Sposób graficzny jej wykonania, zawartość merytoryczna uzależnione są od zespołu, który będzie opracowywał kartę oceny.

więcej w numerze 11/2011