dr Zbigniew Jóźwiak 
Instytut Medycyny Pracy w Łodzi

Stały postęp techniczny obejmujący m.in. mechanizację i automatyzację procesów technologicznych nie powoduje, niestety, zmniejszenia częstości występowania dolegliwości i uszkodzeń układu ruchu będących skutkiem przeciążenia.

Niekiedy nawet powoduje przeciążenia, zarówno tych elementów układu ruchu, które „tradycyjnie” już im podlegają (np. lędźwiowy odcinek kręgosłupa), jak również innych, dotychczas mniej zagrożonych (np. nadgarstki). Przeciążenia będące skutkiem postępu technicznego występują wówczas, gdy ograniczy się on (postęp techniczny) do zwiększenia wydajności maszyn i urządzeń, zaprojektowania konieczności wykonywania bardzo wielu ruchów z niewielkim lub umiarkowanym obciążeniem, lecz często bez zapewnienia odpowiedniej pozycji ciała i właściwie skonstruowanych narzędzi.

Przeciążenia pojawiają się również wówczas, gdy zastosowane w przedsiębiorstwie racjonalizacje nie obejmują ze względów oszczędnościowych przemieszczania przedmiotów w kolejnych fazach procesu technologicznego. Występujące jeszcze obecnie różne formy transportu ręcznego (nie zawsze w małych zakładach) często urągają zasadom ergonomii. Problem skutków zdrowotnych przeciążeń układu ruchu w naszym kraju narasta, czego dowodem może być występujący wzrost absencji chorobowej z powodu chorób układu kostno-stawowego.

Krokiem w kierunku poprawy sytuacji w zakresie transportu ręcznego jest rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 14 marca 2000 r. „w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych”, nakazujące stosowanie zasad ergonomii przy tego rodzaju pracy. Rozporządzenie nakłada bowiem na pracodawców m.in. obowiązek minimalizacji obciążenia układu ruchu, w którym to procesie zasadniczą rolę przypisuje się stosowaniu zasad ergonomii. Chodzi w tym przypadku głównie (oczywiście poza eliminacją konieczności ręcznego operowania ciężarami i mechanizacją transportu) o takie zaprojektowanie prac związanych z ręcznym przemieszczaniem przedmiotów, aby nie występowały dodatkowe czynniki zwiększające możliwość powstania urazów i dolegliwości (np. niewłaściwa pozycja ciała).

Nieuwzględnianie zasad ergonomii bywa zaś często przyczyną wypadków przy pracy i chorób zawodowych, nie pozwala ponadto na uzyskanie satysfakcjonujących warunków pracy. Jest to istotne o tyle, że w ostatnich latach nastąpił szczególnie dynamiczny wzrost liczby małych i średniej wielkości przedsiębiorstw. W przedsiębiorstwach tego rodzaju właściciele rzadko inwestują w poprawę warunków pracy więcej niż nakazują przepisy. Przyczyn takiego stanu rzeczy jest oczywiście wiele...

czytaj więcej w numerze 3/2007