Telewizja
Pracy i Zdrowia
 
 

Jak przygotować się do badań i pomiarów w środowisku pracy? PDF Drukuj Email
07.05.2012
Magdalena Nogańska
Jednym z podstawowych obowiązków pracodawcy w zakresie profilaktyki w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy jest stosowanie środków zapobiegających chorobom zawodowym i innym chorobom związanym z wykonywaną pracą. Środkiem tym jest utrzymywanie w stanie stałej sprawności urządzenia, ograniczające lub eliminujące szkodliwe dla zdrowia czynniki środowiska pracy oraz urządzenia służące do pomiarów tych czynników.

Również w zakres profilaktyki wchodzi prowadzenie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia. Przygotowanie i organizacja badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia nie jest sprawą prostą, a odpowiedzialność za właściwe ich przeprowadzenie spoczywa na pracodawcy. Konieczne jest zatem poznanie zagadnień niezbędnych do ich prawidłowej i sprawnej organizacji.
Prace wstępne
Szczegółowym aktem prawnym regulującym kwestie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia jest rozporządzenia ministra zdrowia z 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.
Przed rozpoczęciem badań pracodawca musi zidentyfikować czynniki szkodliwe występujące w środowisku pracy, w czym może mu pomóc służba bezpieczeństwa i higieny pracy, technolodzy i przedstawiciele pracowników, gdyż – zgodnie z par. 2 ust. 1 rozporządzenia – pracodawca odpowiada za wskazanie czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, dla których wykonuje się badania i pomiary.
W pierwszej kolejności należy dokonać rozpoznania źródeł emisji czynników szkodliwych dla zdrowia oraz warunków wykonywania pracy, które mają wpływ na poziom stężeń lub natężeń tych czynników lub na poziom narażenia oraz oddziaływanie tych czynników na pracowników.
Niezbędne jest zatem określenie rodzaju czynników szkodliwych dla zdrowia oraz ich właściwości, procesów technologicznych i ich parametrów, wyposażenia technicznego, w tym maszyn, urządzeń, instalacji i narzędzi, które mogą być źródłem emisji czynników szkodliwych dla zdrowia, z uwzględnieniem wyników pomiarów emisji dostarczanych przez producentów.
    Przydatne będą informacje dotyczące stosowanych środków ochrony zbiorowej i dane dotyczące ich użytkowania, organizacji pracy i sposobu wykonywania pracy, rzeczywistego czasu narażenia na oddziaływanie czynników szkodliwych dla zdrowia, z uwzględnieniem obowiązującego u pracodawcy systemu i rozkładu czasu pracy.
Pracodawca powinien skonsultować z pracownikami lub ich przedstawicielami działania dotyczące rozpoznania i typowania do badań czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, wykonywania badań, pomiarów i pobierania próbek tych czynników na stanowisku pracy.
Pierwsze badania i pomiary powinny zostać wykonane zaraz po rozpoczęciu funkcjonowania zakładu pracy, nie później niż w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia działalności oraz każdorazowo po zmianie organizacji pracy ustawienia maszyn mających wpływ na wyniki. Tak też każdorazowo po zmianie ustawienia linii produkcyjnych, w szczególności tych mających wpływ na sposób rozchodzenia się hałasu i jego wpływu na inne stanowiska pracy czy zmiany materiału stosowanego w obróbce, mającego znaczący wpływ na poziom narażenia (np. przejście z obróbki drewna miękkiego na drewno twarde), zmianie rodzaju stosowanych farb i lakierów i ich składników czy rozpuszczalników itp.
Jakie czynniki należy badać?
    Zgodnie z wyżej wspomnianym rozporządzeniem, badaniom podlegają czynniki szkodliwe dla zdrowia. Czynniki szkodliwe dla zdrowia to czynniki, których oddziaływanie na pracownika prowadzi lub może prowadzić do powstania choroby zawodowej lub innego schorzenia związanego z wykonywaną pracą.
Wśród czynników szkodliwych dla zdrowia wymienić należy czynniki fizyczne, chemiczne i pyłowe. Do czynników fizycznych zaliczany jest hałas ustalony i nieustalony, hałas infradźwiękowy, ultradźwiękowy, wibracja ogólna i oddziałująca na organizm człowieka przez kończyny górne, mikroklimat zimny i gorący, promieniowanie optyczne (widzialne, podczerwone i ultrafioletowe), promieniowanie jonizujące, laserowe. Do czynników pyłowych - pyły drewna, pyły zawierające wolną krystaliczną krzemionkę, pyły pochodzenia roślinnego i zwierzęcego itd. Czynniki chemiczne - wszelkie substancje chemiczne oddziałujące w sposób szkodliwy na pracownika, w szczególności te, dla których ustalano najwyższe dopuszczalne stężenie, np. tlenek węgla, ditlenek azotu, toluen itd.
Czynniki uciążliwe w środowisku pracy to czynniki, których oddziaływanie na pracownika może być przyczyną złego samopoczucia lub nadmiernego zmęczenia, które nie prowadzi jednak do trwałego pogorszenia stanu zdrowia. Czynniki szkodliwe dla zdrowia nie podlegają obowiązkowym badaniom. Mogą one jednak prowadzić do dłuższej nieobecności pracownika z powodu choroby i obniżenia wydajności. Do głównych czynników o charakterze uciążliwym zaliczyć można następujące kategorie: mikroklimat, monotonię, obciążenie psychiczne, obciążenie statyczne, oświetlenie, wysiłek fizyczny.
Najlepszym źródłem informacji dotyczących normowanych czynników szkodliwych dla zdrowia i ich wartości dopuszczalnych jest rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 29 listopada 2002 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. Nr 217, poz. 1833 z późn. zm), które ustala najwyższe dopuszczalne stężenia czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (NDS) i najwyższe dopuszczalne natężenia fizycznego czynnika szkodliwego dla zdrowia w środowisku pracy (NDN) oraz inne wartości normatywne dla tych czynników.
Strategia badań substancji chemicznych i pyłowych oraz hałasu
Zaplanowanie badań należy poprzedzić zebraniem informacji wstępnych dotyczących rodzaju i przebiegu procesów technologicznych stosowanych w zakładzie, czynników występujących w określonych sytuacjach technologicznych i stwarzających zagrożenie dla zdrowia zatrudnianych osób, charakteru działania biologicznego i właściwości fizykochemicznych występujących substancji. Określić należy stanowiska pracy związane z narażeniem na działanie substancji chemicznych dla zdrowia oraz chronometraż pracy poszczególnych pracowników, liczbę pracowników, zatrudnionych na poszczególnych stanowiskach pracy lub przy wykonywaniu poszczególnych czynności zawodowych. Należy określić jakie profilaktyczne środki techniczne i organizacyjne są stosowane zazwyczaj oraz sprzęt ochrony osobistej. Dobrze jest dotrzeć do pomiarów stężeń substancji chemicznych w środowisku pracy przeprowadzonych poprzednio, o ile to możliwe .
Trzeba uwzględnić wszystkie substancje i mieszaniny, produkty stosowane w procesie pracy wraz z ich składem, jak również towarzyszącymi im zanieczyszczeniami, produkty pomocnicze (rozpuszczalniki, zmywacze, katalizatory itp.), produkty rozkładu stosowanych materiałów pod wpływem działania czynników fizycznych, temperatury, spalania.  
Należy również zapoznać się z właściwościami fizyko-chemicznymi stosowanych substancji i ich mieszanin. Źródłem informacji mogą być karty produktów oraz karty charakterystyk stosowanych substancji/mieszanin chemicznych, a w szczególności pkt 8 karty charakterystyki Kontrola narażenia/środki ochrony indywidualnej. Ta sekcja karty charakterystyki opisuje obowiązujące dopuszczalne normy narażenia zawodowego i konieczne środki zarządzania ryzykiem. W przypadku gdy wymagany jest raport bezpieczeństwa chemicznego, informacje zawarte w tej sekcji karty charakterystyki są spójne z informacjami dotyczącymi zastosowań zidentyfikowanych w raporcie bezpieczeństwa chemicznego oraz scenariuszami narażenia z raportu bezpieczeństwa chemicznego przedstawiającymi kontrolę ryzyka i umieszczonymi w załączniku do karty charakterystyki .
W celu określenia warunków pracy należy wziąć pod uwagę rodzaj procesu produkcyjnego -  spawanie, obróbka termiczna, szlifowanie, rozmieszczenie stanowisk pracy i ich usytuowanie w stosunku do siebie, rodzaj wykonywanych czynności i technik pracy (np. rodzaj spawania, sposób szlifowania – ręczne, mechaniczne), sposób obróbki (np. stali na mokro, na sucho), źródła emisji i chronometraż pracy (praca zmianowa, awarie, praca dorywcza).
W celu oceny narażenia na substancje pyłowe i chemiczne stosuje się dwie główne metody poboru prób: metodę dozymetrii indywidualnej oraz metodę pomiarów stacjonarnych. W uzgodnieniach z laboratorium wykonującym badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia należy ustalić, jakimi metodami pobierane będą próbki powietrza i na tej podstawie wytypować pracowników do badań.

więcej w numerze 5/2012

 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »

W najnowszym numerze


 
cennik_reklam
Mediadaten