mapapro_gorny


Bezpieczna eksploatacja wózków jezdniowych podnośnikowych PDF Drukuj Email
04.01.2013

Paweł Rajewski
Wydział Urządzeń Transportu Bliskiego, Zespół Koordynacji Inspekcji, Urząd Dozoru Technicznego

Znaczna liczba nieszczęśliwych wypadków (w tym śmiertelnych) związanych z eksploatacją wózków jezdniowych podnośnikowych, zwanych powszechnie widłowymi, potwierdza ekstremalny stopień zagrożenia wynikającego z braku niektórych zabezpieczeń, w szczególności braku zabezpieczenia operatora w przypadku wywrócenia się wózka (np. pasy bezpieczeństwa, w pełni obudowana kabina operatora, dodatkowe podpory, konstrukcja zapobiegająca przygnieceniu operatora do podłoża przez elementy wózka itp.).

Wózki jezdniowe podnośnikowe stanowią podstawowy środek transportu wewnątrzzakładowego. Służą do przemieszczania różnych ładunków, najczęściej znajdujących się na paletach. Mają również zastosowanie do wykonywania wielu innych zadań, mianowicie związanych z przenoszeniem, ciągnięciem, pchaniem, podnoszeniem, paletyzowaniem, spiętrzaniem lub układaniem ładunków w gniazdach regałowych. Zasięg pracy wózków zazwyczaj jest ograniczony do określonego terenu, np. danego przedsiębiorstwa, magazynu czy placu budowy.
Wózki jezdniowe podnośnikowe są poddawane znacznym obciążeniom, niejednokrotnie w krótkich okresach czasowych, w skrajnych warunkach środowiska i otoczenia. Intensywne wykorzystywanie może być przyczyną wielu sytuacji potencjalnie niebezpiecznych. Dlatego istotne jest dla bezpiecznego użytkowania wózków, aby ich eksploatacja przebiegała zgodnie z przeznaczeniem, jakie przewidział producent w instrukcji obsługi, a osoby obsługujące posiadały potwierdzone kwalifikacje.
Podstawowym czynnikiem wpływającym na bezpieczeństwo eksploatacji wózków jest utrzymywanie ich stanu technicznego zgodnie z wymaganiami określonymi w instrukcji producenta. Prawidłowo prowadzone przeglądy wózka w terminach i zakresie określonym w instrukcji producenta wózka przez osoby posiadające potwierdzone kwalifikacje pozwolą na uniknięcie ewentualnych sytuacji zagrażających oraz pozwolą na prawidłowe funkcjonowanie wózka w założonym okresie eksploatacji.
Wózki nowe i używane
Wózki jezdniowe podnośnikowe produkowane obecnie i wprowadzane do obrotu na terenie Unii Europejskiej, jako maszyny, są objęte postanowieniami dyrektywy 2006/42/WE w sprawie maszyn oraz postanowieniami innych dyrektyw szczegółowych, do których możemy zaliczyć dyrektywę 2004/108/WE dotyczącą kompatybilności elektromagnetycznej oraz dyrektywę 94/9/WE dotyczącą urządzeń przeznaczonych do pracy w przestrzeniach zagrożonych wybuchem.
Urządzenia produkowane obecnie na rynek UE są wyposażane w nowoczesne rozwiązania konstrukcyjne, które zwiększają bezpieczeństwo ich użytkowania. Do tych rozwiązań można zaliczyć m.in. napęd hydrostatyczny, funkcję jazdy w trybie pełzania, systemy stabilizacji toru jazdy, ograniczniki prędkości jazdy z podniesionym masztem, konstrukcje chroniące operatora przed skutkami wywrócenia wózka oraz konstrukcje chroniące operatora przed spadającymi przedmiotami. Wózki wyposażane są również w nowoczesne systemy sterowania ułatwiające pracę operatorom, m.in. sterowanie proporcjonalne, systemy odzysku energii elektrycznej, podnoszona i pochylana kabina operatora, systemy kamer wizyjnych. Ponadto w wózkach instaluje się rozbudowane systemy elektroniczne, które ułatwiają zarówno operatorom, jak i konserwatorom monitorowanie pracy i diagnozowanie potencjalnych usterek. Wszystkie te ułatwienia i zabezpieczenia zdecydowanie zwiększają bezpieczeństwo eksploatacji.
W wielu zakładach pracy użytkuje się jednak nadal wózki znacznie starsze, wyprodukowane i wprowadzone do obrotu zanim zaczął w Polsce obowiązywać system europejski. Wózki te produkowano w oparciu o specyfikacje i normy krajowe, w tym normy branżowe. Stosowane w nich rozwiązania konstrukcyjne odbiegały od tych, które są stosowane obecnie. Przykładowo, starsze wózki w odróżnieniu od obecnie produkowanych nie posiadały systemów utrzymujących operatora w siedzisku, dachów ochronnych operatora, kraty ochronnej na maszcie, oświetlenia, sygnalizacji oraz innych rozwiązań związanych z ergonomią, systemami zabezpieczającymi przed dostępem do elementów ruchomych lub elementów o niskiej lub wysokiej temperaturze. Większość tych elementów jest obecnie niezbędna, aby wózek mógł zostać powierzony pracownikowi przez pracodawcę.
Należy zwrócić uwagę na postanowienia rozporządzenia ministra gospodarki z 30 października 2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy (Dz.U. Nr 191, poz. 1596, ze zm.), z których wynika konieczność ograniczania zagrożeń związanych z użytkowaniem maszyn przez pracowników podczas pracy. Z postanowień powyższego rozporządzenia wynika, że pracodawca powinien udostępnić pracownikom maszyny właściwe do wykonywania danej pracy lub odpowiednio przystosowane do jej wykonywania w celu użytkowania bez pogorszenia bezpieczeństwa lub zdrowia pracowników.
W rozdziale trzecim powyższego rozporządzenia sformułowane są minimalne wymagania dotyczące maszyn, które to wymagania pracodawca powinien uwzględnić przed powierzeniem wózka do pracy. Do tej grupy należą wózki wprowadzone do obrotu przed wejściem Polski do Unii Europejskiej, które nie posiadają deklaracji zgodności WE i nie są oznakowane znakiem CE. W przypadku zidentyfikowania zagrożeń i oceny ryzyka może istnieć konieczność dostosowania wózków do minimalnych wymagań poprzez zastosowanie niezbędnych środków technicznych, tj. osłony, zabezpieczenia i systemy ochronne dla operatora. Wózki podnośnikowe, na których znajdują się pracownicy, przystosowuje się bądź wyposaża w taki sposób, aby ograniczyć ryzyko związane z wywróceniem się tych wózków.
Poza podstawowym osprzętem, jakim są widły, wózki mogą być wyposażane w wiele rodzajów wyposażenia wymiennego, jak np. łyżki ładowarkowe, lemiesze, chwytaki, pozycjonery czy zintegrowane platformy robocze. Przy zastosowaniu takiego wyposażenia szczególną uwagę należy zwrócić na zmianę udźwigu wózka wynikającą z masy wyposażenia wymiennego, co zasadniczo wpływa na podstawowe parametry pracy wózka, tj. stateczność, prędkość jazdy, drogę hamowania, zdolność pokonywania wzniesień. Zastosowanie i użytkowanie danego wyposażenia wymiennego powinno być zgodne z dostarczonymi instrukcjami producenta, ponieważ w innym przypadku może doprowadzić do sytuacji potencjalnie niebezpiecznej.
Zaświadczenia kwalifikacyjne obsługi
Ze względów bezpieczeństwa wózki jezdniowe podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia, podlegające dozorowi technicznemu, mogą być obsługiwane jedynie przez osoby posiadające zaświadczenie kwalifikacyjne wydane przez UDT lub świadectwo kwalifikacyjne wydane przez Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego (IMBiGS) albo imienne zezwolenie wystawione przez pracodawcę, ważne tylko na terenie danego zakładu pracy.

więcej w numerze 1/2013

 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »