Ewa Krasuska
specjalista ds. chemicznych zagrożeń zawodowych

Mikroklimat gorący jest czynnikiem szkodliwym w środowisku pracy. Dochodzi do przegrzania i zachwiania równowagi cieplnej organizmu, pojawia się znużenie, osłabienie fizyczne, może wystąpić udar cieplny...

Okres letni jest szczególnie trudny dla osób wykonujących prace przy źródłach ciepła, m. in. w piekarniach, ciastkarniach, odlewniach, hutach szkła, w zakładach produkujących wyroby tekstylne. Niekorzystne warunki mikroklimatyczne, związane ze specyfiką produkcji, potęgowane są wysoką temperaturą otoczenia. Dochodzi do przegrzania i zachwiania równowagi cieplnej organizmu, objawiającej się zaburzeniami procesów termoregulacyjnych, np. wzrost temperatury skóry, rozszerzenie naczyń krwionośnych, zagęszczenie i zwiększenie przepływu krwi, zwiększenie skurczów serca, przyspieszenie oddechu, zaburzenie gospodarki wodnej i elektrolitycznej organizmu. Pojawia się znużenie, osłabienie fizyczne, zawroty głowy, nudności. Zdarzają się wypadki nagłego zasłabnięcia i utraty przytomności. Może wystąpić udar cieplny albo wyczerpanie cieplne, które wymienione są w poz. 24 pkt. I2 wykazu chorób zawodowych (Dz.U. z 2002 r. Nr 132, poz. 1115).
W latach 2000-2005, według danych GUS, w zakładach zatrudniających 10 i więcej osób w warunkach zagrożenia (wartości ponadnormatywne) mikroklimatem gorącym zatrudnionych było rocznie średnio prawie 20 tysięcy osób.

Mikroklimat gorący jest czynnikiem szkodliwym w środowisku pracy. Według definicji GUS sformułowanej na potrzeby zbierania danych o warunkach pracy (publikacja GUS „Warunki pracy – 2005r.”), mikroklimatem gorącym są warunki środowiska pracy określone temperaturą powietrza w pomieszczeniu powyżej 30 oC i względną wilgotnością powietrza powyżej 65 proc. lub bezpośrednim oddziaływaniem otwartego źródła promieniowania cieplnego w pomieszczeniach (np. piece hutnicze, odlewnicze).

wet bulb globe temperature

Dla mikroklimatu gorącego ustalona została dopuszczalna wartość wskaźnika obciążenia termicznego WBGT (wet bulb globe temperature) w stopniach Celsjusza dla pięciu poziomów tempa metabolizmu organizmu, związanego z wielkością wysiłku fizycznego pracownika (spoczynek, praca lekka, umiarkowana, ciężka, bardzo ciężka).
Wartości dopuszczalne WBGT, według rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 29 listopada 2002 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. Nr 217, poz. 1833 ze zmianami w 2005 r.), przedstawiono w tabeli 1. Takie same dopuszczalne wartości WBGT znaleźć można w załączniku A do Polskiej Normy PN-EN-27243:2005 „Środowiska gorące. Wyznaczenie obciążenia termicznego działającego na człowieka podczas pracy, oparte na wskaźniku WBGT (wet bulb globe temperature)”. W normie nazwane one zostały „wartościami odniesienia wskaźnika WBGT obciążenia termicznego”.
Ustalone dopuszczalne wartości wskaźnika WBGT odpowiadają takim poziomom ekspozycji, na które mogą być narażone osoby bez szkodliwych skutków, o ile są zdrowe i ubrane w odzież o izolacji termicznej = 0,6 Clo*.

Wskaźnik WBGT wiąże trzy wielkości środowiska gorącego: temperaturę powietrza, średnią temperaturę promieniowania, wilgotność bezwzględną. Jest wartością służącą ocenie przeciętnego oddziaływania ciepła na człowieka w okresie reprezentatywnym dla jego pracy, czyli odpowiadającym maksymalnym obciążeniom (lato, południe, miejsce najbardziej niekorzystne). Nie ma zastosowania do oceny obciążeń termicznych występujących w ciągu bardzo krótkich okresów (kilkuminutowych).
Wartość wyznaczonego wskaźnika WBGT zależy także – poza ciężkością wykonywanej pracy, której miarą jest poziom metabolizmu – od stopnia aklimatyzacji pracownika oraz od odczuwalnego ruchu powietrza.

trzy podstawowe wielkości

Sposób wykonania pomiaru, mający na celu wyznaczenie obciążenia termicznego działającego na człowieka podczas pracy, opartego na wskaźniku WBGT, jest określony w Polskiej Normie PN-EN-27243:2005 „Środowiska gorące. Wyznaczenie obciążenia termicznego działającego na człowieka podczas pracy, oparte na wskaźniku WBGT (wet bulb globe temperature)”. Metoda polega – jak już wspomniano – na pomiarze trzech podstawowych wielkości: temperatury powietrza, średniej temperatury promieniowania, wilgotności bezwzględnej. Obliczony wskaźnik WBGT na podstawie danych z pomiarów w środowisku pracy należy następnie powiązać z ustalonym wcześniej poziomem metabolizmu pracownika, informacją o jego zaaklimatyzowaniu bądź niezaaklimatyzowaniu do środowiska gorącego oraz w przypadku pracy ciężkiej lub bardzo ciężkiej z informacją o odczuwalnym lub nieodczuwalnym ruchu powietrza.

więcej w numerze 7-8/2007