Małgorzata Paszkowska
ekspert prawa pracy

Aby zdarzenie, któremu uległ pracownik mogło być zakwalifikowane jako wypadek przy pracy, wszystkie elementy (nagłość, przyczyna zewnętrzna, uraz lub śmierć, związek z pracą) muszą zaistnieć jednocześnie.

Pracownicy ulegają w pracy różnym rodzajom wypadków. Jeżeli takie niepożądane zdarzenie zostanie uznane za wypadek przy pracy w trybie i na zasadach określonych przepisami prawa, pracownik uzyska prawo do odpowiednich świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Współcześnie wypadki przy pracy traktowane są jako zdarzenia będące skutkiem wielu błędów popełnianych przez czynnik ludzki, tj. pracodawców, bezpośredni dozór nad pracą oraz samych pracowników. W razie zaistnienia wypadku przy pracy pracodawca jest obowiązany podjąć niezbędne działania eliminujące lub ograniczające zagrożenie, zapewnić udzielenie pierwszej pomocy osobom poszkodowanym i ustalenie w przewidzianym trybie okoliczności i przyczyn wypadku oraz zastosować odpowiednie środki zapobiegające podobnym wypadkom.

POJĘCIE I RODZAJE
Prawna problematyka wypadków przy pracy i chorób zawodowych należy do dwóch gałęzi prawa: prawa pracy i prawa ubezpieczeń społecznych. W przepisach prawa pracy są uregulowane obowiązki pracodawcy dotyczące zapobiegania wypadkom przy pracy oraz postępowania w razie wypadku przy pracy. Natomiast w przepisach prawa ubezpieczeń społecznych są uregulowane świadczenia przysługujące pracownikowi (lub członkom rodziny zmarłego), który doznał uszczerbku na zdrowiu (lub zmarł) wskutek wypadku przy pracy. Wypadek utożsamiany jest z wydarzeniem nagłym, które najczęściej nie jest możliwe do przewidzenia, a które powoduje obrażenia u ludzi oraz straty materialne. Podstawowym aktem prawnym poza Kodeksem pracy (art. 234-237) dotyczącym wypadków przy pracy jest ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadku przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199, poz.1673, z późn. zm.). Zgodnie z prawem, za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku pracą:
1) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych,
2) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia,
3) w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Z reguły przez nagłość zdarzenia rozumie się natychmiastowe ujawnienie się przyczyny zewnętrznej, która wywołuje określone skutki. Przykładem może być porażenie prądem elektrycznym, śmierć spowodowana upadkiem z wysokości, złamanie w wyniku uderzenia, upadku itp. Przez przyczynę zewnętrzną (sprawczą) zdarzenia należy rozumieć  taki rodzaj czynników, które nie wypływają z wewnętrznego stanu właściwości organizmu pracownika. Do tych czynników można zaliczyć:
- urazy spowodowane działaniem elementów ruchomych, luźnych, ostrych i wystających, maszyn, urządzeń, narzędzi,
- działanie zbyt wysokich lub zbyt niskich temperatur (oparzenia, odmrożenia),
- działanie energii elektrycznej (porażenie prądem elektrycznym),
- działanie substancji chemicznych (np. zatrucia),
- urazy spowodowane potknięciem i upadkiem .
Skutek wypadku w postaci urazu lub śmierci poszkodowanego jest obligatoryjną przesłanką wypadku przy pracy. Uraz określony został jako uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka w skutek działania czynnika zewnętrznego. Skutek w postaci śmierci poszkodowanego będzie mógł spowodować uznanie śmiertelnego wypadku przy pracy, jeżeli śmierć nastąpi w okresie nieprzekraczającym sześciu miesięcy od dnia wypadku. Związek z pracą zachodzi wówczas, gdy istotną przyczyną wypadku jest pełnienie przez pracownika obowiązków wynikających ze stosunku pracy bądź związanych z nim. Okoliczność, że wypadek zdarzył się w czasie przeznaczonym na pracę (związek czasowy) i w miejscu pracy (związek miejscowy) stwarza domniemanie związku przyczynowego z pracą.

Przykład: Sąd Najwyższy określił związek przyczynowy między wypadkami a pracą w sposób następujący: według ustawy wypadkowej, odpowiedzialność zakładu pracy jest odpowiedzialnością za skutek, niezależną od warunków pracy, a więc niepozostającą w bezpośrednim związku przyczynowym z pracą. Wystarczy, że zdarzenie nastąpiło w miejscu pracy i w czasie pracy. Nie musi być ono następstwem warunków pracy, gdyż odpowiedzialność w sprawach wypadkowych opiera się na zasadzie ryzyka. Wyrok SN z 11 sierpnia 1978 III PRN 25/78.

Dokonując analizy wypadku przy pracy, należy pamiętać, że aby zdarzenie, któremu uległ pracownik mogło być zakwalifikowane jako wypadek przy pracy, wszystkie elementy (nagłość, przyczyna zewnętrzna, uraz lub śmierć, związek z pracą) muszą zaistnieć jednocześnie. Brak choćby jednego z tych elementów daje podstawę do nieuznania zdarzenia za wypadek przy pracy.

Wyróżnia się następujące rodzaje wypadków przy pracy

więcej w numerze 9/2007