lek. Marcin Rybacki
dr n. med. Ewa Wągrowska-Koski
Przychodnia Chorób Zawodowych, Instytut Medycyny Pracy w Łodzi

Badanie powinno, oprócz badania ogólnego stanu zdrowia, obejmować również konsultacje specjalistyczne i badania pomocnicze z uwzględnieniem, że praca kierowcy jest pracą wymagającą pełnej sprawności psychoruchowej.

Poniższy tekst przedstawia zakres profilaktycznych badań lekarskich dla celów przewidzianych w Kodeksie pracy oraz zasad ich wykonywania u kierowców i osób, które w ramach obowiązków służbowych kierują pojazdami silnikowymi. Aktem prawnym określającym sposób realizacji omawianych badań jest rozporządzenie ministra zdrowia i opieki społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych dla celów przewidzianych w Kodeksie pracy. W odniesieniu do pewnych grup pracowniczych – takich jak kierowcy – zostały wprowadzone przepisy o charakterze szczególnym, które określa ustawa prawo o ruchu drogowym oraz ustawa o transporcie drogowym. Zgodnie z art. 87. 1. ustawy z 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym, kierującym może być osoba, która osiągnęła wymagany wiek i jest sprawna pod względem fizycznym i psychicznym.
Kierowcy niezawodowi nie są obligowani do prowadzenia pojazdów wtedy, kiedy czują się źle lub przy niekorzystnych warunkach pogodowych, natomiast osoby zatrudnione na stanowisku kierowcy muszą wykonywać zadania określone przez pracodawcę, bez względu na wymienione okoliczności. Powyższe uzasadnia więc przyjęcie zróżnicowanych wymagań zdrowotnych wobec osób kierujących pojazdami w celach zarobkowych z uwzględnieniem czasu spędzanego za kierownicą i różnorodnych czynników szkodliwych i uciążliwych związanych z kierowaniem pojazdem oraz wykorzystujących uprawnienia dla potrzeb własnych (np. dojazdy do pracy, wyjazdy w celach rekreacyjnych). Dlatego też tym pierwszym w postępowaniu orzeczniczym stawia się większe wymagania zdrowotne, a kierowanie pojazdem należy uznać za czynność, wymagającą od wykonującej osoby pełnej sprawności psychoruchowej. Dotyczy to nie tylko osób zatrudnionych na stanowiskach kierowców i osób wykonujących na własny rachunek działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego, lecz także pracowników wykorzystujących samochód do celów zawodowych i spędzających wiele godzin za kierownicą pojazdu (np. przedstawiciele handlowi, osoby zajmujące się handlem obwoźnym, kierownicy sprzedaży). W tym przypadku kierowanie samochodem jest jednym z czynników związanych ze stanowiskiem pracy tych osób, a samochód stanowi narzędzie ich pracy.
Kierowcy wykonujący przewóz drogowy mają obowiązek poddawania się badaniom lekarskim, co wynika z ustawy o transporcie drogowym. Kierowcy niepodlegający przepisom wymienionej ustawy bądź wykonujący pracę na innych stanowiskach, lecz kierujący w ramach obowiązków zawodowych samochodem służbowym mają również obowiązek poddawania się badaniom profilaktycznym, wynikającym z przepisów Kodeksu pracy. Jednakże wymienione przepisy prawa nie określają szczegółowo zakresu badań, jakie powinien zlecić lekarz przeprowadzający badanie w celu oceny braku lub istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na konkretnym stanowisku. Taka sytuacja jest przyczyną różnej interpretacji przepisów i konfliktów między lekarzami a pracodawcami, którzy ponoszą koszty badań profilaktycznych pracowników.

Badania profilaktyczne kierowców transportu drogowego
Badania profilaktyczne kierowców wykonujących przewóz drogowy regulują przepisy ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Omawiana ustawa dotyczy przedsiębiorców wykonujących zarobkowy przewóz osób (niezależnie od ich liczby) oraz ładunków pojazdem lub zespołem pojazdów, których dopuszczalna masa całkowita przekracza 3,5 t. Regulacje dotyczą również tych przedsiębiorców, którzy nie prowadzą działalności zarobkowej w postaci transportu, lecz pojazdami (o dmc > 3,5 t lub liczbie osób > 9) wykonują tzw. przewozy na potrzeby własne przedsiębiorstwa, np. przewóz własnych ładunków własnymi pojazdami do odbiorców, przewóz pracowników własnymi pojazdami do miejsca pracy oraz wykonujący działalność gospodarczą w zakresie pośrednictwa przy przewozie rzeczy. Kierowcy objęci przepisami ustawy o transporcie drogowym podlegają badaniu lekarskiemu i badaniu psychologicznemu.
Celem badań lekarskich jest stwierdzenie istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy. Zakres badań powinien być ukierunkowany na ocenę sprawności psychicznej i fizycznej do kierowania pojazdami oraz wpływ warunków pracy na zdrowie. Badanie powinno zatem, oprócz badania ogólnego stanu zdrowia, obejmować również konsultacje specjalistyczne i badania pomocnicze z uwzględnieniem, że praca kierowcy jest pracą wymagającą pełnej sprawności psychoruchowej. Aktami prawnymi, które powinien uwzględnić lekarz w postępowaniu orzeczniczym są przepisy wykonawcze do ustawy prawo u ruchu drogowym i Kodeksu pracy.
Ocena narządu wzroku, słuchu i równowagi powinna zostać przeprowadzona i udokumentowana zgodnie z zasadami podanymi w załącznikach do rozporządzenia ministra zdrowia z 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami.

Biorąc pod uwagę powyższe, zakres badań kierowców wykonujących przewozy w ramach transportu drogowego powinien obejmować:

więcej w numerze 2/2008