Piotr Wojciechowski
wicedyrektor departamentu prawnego w Głównym Inspektoracie Pracy

Nowelizacja art. 32 j ust. 2 ustawy o zoz zakłada, że czas dyżuru pełnionego w zakładzie opieki zdrowotnej w całości wlicza się do czasu pracy.

1 stycznia 2008 r. weszła w życie ustawa o zmianie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej oraz ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2007 r. Nr 176, poz. 1240), zwanej dalej ustawą zoz. Ustawa w radykalny sposób zmienia zasady gospodarowania czasem pracy w jednostkach służby zdrowia i wprowadza nowe, nieznane dotąd polskiemu systemowi instytucje czasu pracy. Nowelizacja związana jest ściśle z koniecznością uwzględnienia dorobku prawa europejskiego, w szczególności orzecznictwa ETS oraz koniecznością synchronizacji powszechnie obowiązujących przepisów kodeksowych z omawianymi rozwiązaniami pragmatycznymi.

Normy czasu pracy
Omawiania ustawa zmienia brzmienie art. 32 g ust. 1 przez wprowadzenie krótszej długości tygodniowej normy czasu pracy. Zgodnie z poprzednim brzmieniem przepisu, czas pracy pracowników zatrudnionych w zakładzie opieki zdrowotnej nie mógł przekraczać 7 godzin oraz 35 minut na dobę i przeciętnie 40 godzin na tydzień. Dobowa norma czasu pracy nie była zatem zsynchronizowana z tygodniową normą czasu pracy, co powodowało wątpliwości interpretacyjne w zakresie dopuszczalnej, maksymalnej liczy godzin do przepracowania w jednym tygodniu okresu rozliczeniowego. Pojawiły się one w związku z wprowadzeniem w 2001 r. do polskiego systemu czasu pracy pięciodniowego tygodnia pracy. Pomnożenie dobowej normy czasu pracy 7 godzin i 35 minut przez 5 nie dawało w efekcie 40 godzin pracy. Obecne brzmienie przepisu art. 32 g poprawia jakość wzajemnej relacji normy dobowej i tygodniowej, gdyż ustawodawca skraca tygodniowa normę czasu pracy dla tej grupy zawodowej do 37 godzin i 55 minut. Pozostawia przy tym jej przeciętność, co oznacza, że liczba godzin pracy w poszczególnych tygodniach okresu rozliczeniowego może być różna. Ustawodawca wyposaża również nasze normy czasu pracy w aspekt pięciodniowego tygodnia pracy i również nadaje mu przymiot przeciętności. Szczególna norma czasu pracy dla pracowników zakładów opieki zdrowotnej została zatem całkowicie skorelowana z powszechnie obowiązującą normą czasu pracy z art. 129 k.p. Przypomnijmy, że do czasu wejścia w życie nowelizacji, tj. do 1 stycznia 2008 r., ustawa o zakładach opieki zdrowotnej nadal posługuje się pojęciem dni dodatkowo wolnych od pracy, które zostały usunięte z Kodeksu pracy w 2001 r. Konstrukcyjnie zastąpiono dni dodatkowo wolne od pracy pięciodniowym tygodniem pracy, przy czym podobnego zabiegu nie przewidziano w zakresie czasu pracy omawianej grupy zawodowej. Po 1 stycznia 2008 r. pracownicy służby zdrowia, podobnie jak ta grupa zawodowa, których czas pracy reguluje Kodeks pracy, pracuje nie częściej niż przeciętnie pięć dni w tygodniu w przyjętym okresie rozliczeniowym, co w praktyce oznacza, że nie ma przeszkód prawnych, aby w jednym tygodniu tych dni było 6, a drugim lub kolejnych – odpowiednio mniej.

Ustawodawca ponadto skrócił tygodniową normę czasu pracy pracownikom technicznym, obsługi i gospodarczym z 42 do 40 godzin przeciętnie tygodniowo, przy czym również tę normę wyposażył w aspekt przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. Ta synchronizacja z przepisami kodeksowymi była również niezbędna zważywszy na dotychczasowy brak korelacji dobowej i tygodniowej normy czasu pracy, a poza tym możliwość podniesienia aspektów dyskryminacyjnych w przypadku utrzymania dłuższej, tygodniowej normy czasu pracy.
Podobny zabieg synchronizacyjny normy dobowej z tygodniową uczyniono w grupie pracowników takich jak – radiolodzy, radioterapeuci, fizykoterapeuci czy patomorfolodzy, skracając tygodniową normę czasu pracy z 26 i 15 minut do 25 godzin oraz w grupie pracowników niewidomych, zatrudnionych na stanowiskach wymagających kontaktu z pacjentami z 31 godzin i 30 minut do 30 godzin. Omawiane zabiegi legislacyjne były niezbędne w celu uzyskania koherentności systemu czasu pracy w naszym kraju, przez co rozumieć należy przede wszystkim konieczność posługiwania się podobnymi instytucjami czasu pracy bez względu na grupę zawodową, której przepisy o czasie pracy dotyczą.

Wymiar czasu pracy
Omawiana nowelizacja ustawy uchyla art. 32 h regulujący do końca tego roku zasady ustalania wymiaru czasu pracy, czyli liczby godzin do przepracowania. Uchylony przepis był swoistego rodzaju anachronizmem prawnym, posługiwał się bowiem nadal pojęciem dni kalendarzowych oraz dniami dodatkowo wolnymi od pracy i różnił się w tym zakresie od powszechnie przyjętych reguł ustalania wymiaru czasu pracy z art. 130 k.p. Przy takim ustalaniu wymiaru czasu pracy, wynik w postaci liczby godzin pracy w służbie zdrowia był różny od wyniku w pozostałych grupach zawodowych. Normatywna dyferencjacja nie była przy tym niczym uzasadniona.

System równoważny czasu pracy
Nowela pozostawiła równoważny system czasu pracy. Nadal przewiduje on przedłużenie wymiaru czasu pracy do 12 godzin z wyłączeniem tych grup zawodowych, których dobowa norma czasu pracy jest krótsza niż 7 godzin i 35 minut, a zatem m.in. radioterapeutom, histopatologom czy cytodiastykom. Na uwagę zasługuje kolejna zmiana polegająca na zmianie sposobu liczenia długości okresów rozliczeniowych z tygodni na miesiące. I tak, w przypadku równoważnego systemu czasu pracy okres rozliczeniowy nie może być po 1 stycznia 2008 r. dłuższy niż jeden miesiąc, a nie jak poprzednio – 4 tygodnie. Zmianę oceniam bardzo pozytywnie, gdyż upraszcza to kwestie płacowe, w szczególności wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, ponieważ przy takim przyjęciu długości okresu rozliczeniowego nie będzie już praktycznych problemów z terminami wypłat wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych z tytułu przekroczenia dobowych i tygodniowych norm czasu pracy.

Dyżur medyczny
Instytucja dyżuru budzi w prawie pracy liczne kontrowersje. W szczególności dyżur medyczny – opisywany w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, który w dwóch wyrokach stwierdził, że dyżur wykonywany w siedzibie pracodawcy powinien być w całości wliczany do czasu pracy. Efektem takich ustaleń ETS jest

wiecej w numerze 2/2008