Od stycznia podpisałam umowę o pracę w zastępstwie na czas określony, w celu zastępstwa usprawiedliwionej nieobecności pracownika przebywającego na zwolnieniu lekarskim. Czy w takim przypadku, jeżeli pójdę na zwolnienie lekarskie z powodu ciąży, będą przysługiwać mi jakieś pieniądze? Bardzo proszę o podanie różnych możliwości co mogę zrobić, aby uzyskać na zwolnieniu pieniądze, tzn. od kogo?

Zdaniem eksperta

Umowa o pracę na zastępstwo nieobecnego pracownika jest rodzajem umowy terminowej, ponieważ kończy się z chwilą powrotu zastępowanego pracownika do pracy. Jeśli w trakcie wykonywania pracy w ramach umowy na zastępstwo okazało się, że jest Pani w ciąży, wówczas korzysta Pani ze wszystkich uprawnień, jakie dla ciężarnych przewidują przepisy prawa pracy. Jedyny wyjątek w tym zakresie stanowi kwestia rozwiązania umowy o pracę. Wprawdzie przez cały czas trwania umowy ciężarna pracownica korzysta z ochrony przed wypowiedzeniem umowy o pracę (art. 177 par. 1 Kodeksu pracy, ustawa z 26 czerwca 1974 r., Dz.U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94, ze zm.), jednakże z dniem powrotu do pracy zastępowanego pracownika – umowa rozwiązuje się z upływem czasu, na jaki została zawarta. Sytuacji nie zmienia nawet stan zaawansowania ciąży. Zasadniczo bowiem, jeśli umowa na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu (art. 177 par. 3 k.p.). Zasada ta jednakże nie dotyczy pracownic zatrudnionych na podstawie umów na zastępstwo nieobecnego pracownika – ich umowy po prostu kończą się z dniem powrotu zastępowanego i to niezależnie od stanu zaawansowania ciąży (art. 177 par. 31 k.p.).

Kolejną kwestią jest prawo do wynagrodzenia chorobowego oraz zasiłku chorobowego. W sytuacji, gdy w trakcie trwania stosunku pracy Pani stan zdrowia w ocenie lekarza nie pozwoli Pani na wykonywanie pracy i otrzyma Pani zwolnienie lekarskie, wówczas będzie Pani otrzymywała wynagrodzenie chorobowe:
 po upływie 30 dni nieprzerwanego obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego,
 pomiędzy poprzednim i obecnym okresem ubezpieczenia chorobowego nie nastąpiła przerwa dłuższa niż 30 dni lub była spowodowana urlopem wychowawczym, urlopem bezpłatnym albo odbywaniem czynnej służby wojskowej przez żołnierza niezawodowego (wówczas oba okresy podlegania ubezpieczeniu chorobowemu można zsumować),
 legitymuje się Pani co najmniej dziesięcioletnim stażem pracy (art. 4 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby lub macierzyństwa (Dz.U. z 2005 r., Nr 31, poz. 267, zwana dalej ustawą zasiłkową).

W takim przypadku, w zależności od czasu trwania Pani umowy, pracodawca będzie Pani wypłacał wynagrodzenie chorobowe za pierwsze 33 dni choroby w danym roku kalendarzowym (art. 92 par. 1 k.p.). Wynagrodzenie chorobowe oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego i wypłaca za każdy dzień niezdolności do pracy, niewyłączając dni wolnych od pracy, jeżeli na nie także opiewa wystawione zwolnienie lekarskie. Natomiast za czas niezdolności do pracy trwającej łącznie dłużej niż 33 dni w ciągu roku kalendarzowego, pracownikowi przysługuje zasiłek chorobowy, płatny ze środków Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego, a także i wynagrodzenia chorobowego, przysługującego pracownikowi, stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy (art. 36 ustawy zasiłkowej). W przypadku krótszego okresu zatrudnienia przed chorobą, podstawę wymiaru wynagrodzenia chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia. Jeżeli zaś pracownik rozchorował się nie przepracowując pełnego miesiąca kalendarzowego, w takim przypadku podstawę wymiaru wynagrodzenia chorobowego stanowi wynagrodzenie, które pracownik osiągnąłby, gdyby pracował pełny miesiąc kalendarzowy (art. 37 ust. 1 i 2 ustawy zasiłkowej). W takim przypadku podstawę wymiaru wynagrodzenia chorobowego stanowi:
1) wynagrodzenie miesięczne określone w umowie o pracę lub w innym akcie, na podstawie którego powstał stosunek pracy, jeżeli wynagrodzenie przysługuje w stałej miesięcznej wysokości,
2) wynagrodzenie miesięczne obliczone przez podzielenie wynagrodzenia osiągniętego za przepracowane dni robocze przez liczbę dni przepracowanych i pomnożenie przez liczbę dni, które ubezpieczony będący pracownikiem był obowiązany przepracować w tym miesiącu, jeżeli przepracował choćby 1 dzień,
3) kwota zmiennych składników wynagrodzenia w przeciętnej miesięcznej wysokości, wypłacona za miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, pracownikom zatrudnionym na takim samym lub podobnym stanowisku pracy u pracodawcy, u którego przysługuje zasiłek chorobowy, jeżeli ubezpieczony będący pracownikiem nie osiągnął żadnego wynagrodzenia.
Przeciętne wynagrodzenie powinno być liczone jako średnia, a więc należy podzielić wynagrodzenia osiągnięte przez pracownika za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy albo gdy niezdolność do pracy powstała przed upływem tego okresu, przez liczbę miesięcy, w których wynagrodzenie to zostało osiągnięte, przez liczbę miesięcy, za które wynagrodzenie to przysługiwało (art. 38 ustawy zasiłkowej). Następnie z tak ustalonej średniej obliczamy 1/30. W ten sposób otrzymuje się wynagrodzenie za jeden dzień choroby, które należy pomnożyć przez liczbę dni wskazanych w zwolnieniu.

Jeżeli w trakcie trwającego zwolnienia lekarskiego Pani umowa rozwiąże się (powróci do pracy zastępowany pracownik), wówczas za część zwolnienia przypadającego po rozwiązaniu umowy wypłaci Pani zasiłek chorobowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 61 ust. 1 pkt. 2 lit. d ustawy zasiłkowej i par. 4 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 27 lipca 1999 r. w sprawie określania dowodów stanowiących podstawę przyznania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, Dz.U. Nr 65, poz. 742, ze zm.).
A jeśli otrzymałaby Pani dalsze zwolnienie lekarskie, wówczas powinna je Pani dostarczyć bezpośrednio do oddziału ZUS, który wypłaci Pani za ten okres zasiłek chorobowy (art. 62 ust. 1 ustawy zasiłkowej). Jednakże spieszę wyjaśnić, iż w takiej sytuacji nie będzie Pani miała prawa do zasiłku macierzyńskiego po porodzie (art. 29 i 30 ustawy zasiłkowej).

Podobnie kształtowałaby się Pani sytuacja, gdyby opiekujący się Panią lekarz orzekł niezdolność do pracy dłuższą niż 30 dni, powstałą w okresie nie dłuższym niż 14 dni od ustania stosunku pracy lub w okresie nie dłuższym niż 3 miesiące od ustania stosunku pracy w przypadku choroby zakaźnej, której okres wylęgania jest dłuższy niż 14 dni, lub innej choroby, której objawy chorobowe ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni od początku choroby (art. 7 ustawy zasiłkowej). W takiej sytuacji ZUS również będzie Pani wypłacał zasiłek chorobowy za czas niezdolności do pracy. Jednakże i w tym przypadku nie otrzyma Pani zasiłku macierzyńskiego po porodzie.

Katarzyna Wrońska-Zblewska
specjalista prawa pracy