Zmniejszenie zawartości wody w ustroju o 10 proc. może prowadzić do poważnych zaburzeń. Ze względów fizjologicznych wskazane jest możliwie częste spożywanie wody i napojów w małych ilościach, nieprzekraczających jednorazowo objętości jednej czwartej litra.

Jan Pióro
specjalista prawa pracy

Woda w organizmie pełni rolę m.in. rozpuszczalnika substancji organicznych i nieorganicznych, tworząc roztwory – płyny ustrojowe – umożliwiające przemiany chemiczne. Fizjologiczne dzienne zapotrzebowanie wody wynosi około 35 ml na kg wagi ciała (zapotrzebowanie człowieka ważącego np. 80 kg wynosi ok. 2,8 litra). Racjonalne uzupełnianie utraty wody, soli mineralnych i innych składników wydalanych podczas pracy sprzyja prawidłowemu przebiegowi procesów termoregulacyjnych w organizmie, zapobiega obniżeniu wydolności fizycznej i psychicznej do wykonywania pracy.
Warunki, jakim powinna odpowiadać woda do picia i na potrzeby gospodarcze zostały określone rozporządzeniem. Zgodnie z przepisami powołanego rozporządzenia:
• woda nie może zawierać substancji szkodliwych dla zdrowia lub wskazujących na jej zanieczyszczenie ani składników wpływających ujemnie na jej smak, zapach lub barwę albo powodujących mętność wody,
• zawartość substancji promieniotwórczych w wodzie nie może przekraczać wartości stężeń tych substancji określonych odrębnymi przepisami.
Szczegółowe warunki, jakim powinna odpowiadać woda pod względem organoleptycznym, fizykochemicznym i bakteriologicznym zostały określone w załącznikach do rozporządzenia. Uprawnionymi do kontroli jakości wody są laboratoria inspekcji sanitarnej.

Przepisy rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy obligują pracodawcę do zapewnienia:
• dostatecznej ilości wody zdatnej do picia.
Miejsca czerpania wody nadającej się do picia powinny być oznakowane i znajdować się nie dalej niż 75 m. od stanowisk pracy. W przypadku braku możliwości zaopatrzenia w wodę zdatną do picia, np. w przypadku braku ujęcia wody bieżącej, pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom wodę przegotowaną lub np: herbatę, kawę zbożową, wywar z mięty, rozcieńczone soki owocowe itp. dostarczane w pojemnikach zamkniętych, łatwych do mycia. Zbiorniki, przewody i miejsca czerpania napojów powinny być zabezpieczone przed zanieczyszczeniem lub zakażeniem. Pojemniki, np. termosy, powinny być zaopatrzone w kurki czerpalne. Ze względów ergonomicznych i sanitarnych wskazanym jest, aby kurki czerpalne znajdowały się na wysokości około 1,2 m. nad posadzką. Ilość, rodzaj i temperatura wody i innych napojów powinny być dostosowane do warunków wykonywania pracy i potrzeb fizjologicznych pracowników.
• zatrudnionym stale lub okresowo w warunkach szczególnie uciążliwych – oprócz wody –innych napojów. Oprócz wody zdatnej do picia, zatrudnionym stale lub okresowo w warunkach szczególnie uciążliwych, należy zapewnić nieodpłatnie napoje wydawane w celach profilaktycznych.

Stosownie do rozporządzenia w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów uprawnionymi do napojów są pracownicy zatrudnieni:
- w warunkach gorącego mikroklimatu, charakteryzującego się wartością wskaźnika obciążenia termicznego WBGT powyżej 25 st. C (wet bulb globe temperature, zob. PN-N-08011: 1985; PN-85/N-08011),
- w warunkach mikroklimatu zimnego, charakteryzującego się wartością wskaźnika siły chłodzącej powietrza WCI powyżej 1 000 (wind-chill index zob. PN-N-08009: 1987; PN-87-/N-08009),
- przy pracach na otwartej przestrzeni przy temperaturze otoczenia poniżej 10 st. C lub powyżej 25 st. C,
- przy pracach związanych z wysiłkiem fizycznym, powodującym w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny organizmu powyżej 1500 kcal (6 280 kJ) u mężczyzn i 1000 kcal (4 187 kJ) u kobiet,
- na stanowiskach pracy, na których temperatura spowodowana warunkami atmosferycznymi przekracza 28 st. C.

Woda oraz napoje powinny być dostępne w ciągu całej zmiany roboczej. Obowiązek zapewnienia pracownikom wody i napojów w ilości niezbędnej do zaspokojenia potrzeb oznacza, że ilości te powinny przekraczać zapotrzebowanie potrzebne dla ugaszenia pragnienia. Napoje wydawane w celach profilaktycznych powinny być dostarczane pracownikom w dniach wykonywania pracy uzasadniających ich wydanie.
Stanowiska pracy, na których zatrudnieni pracownicy powinni otrzymywać napoje oraz szczegółowe zasady ich wydawania ustala pracodawca w porozumieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi. U pracodawcy, u którego nie działa zakładowa organizacja związkowa zasady ustala pracodawca po zasięgnięciu opinii przedstawicieli pracowników.
 
Woda do picia i napoje mogą zawierać dodatki smakowe, np: cukier, soki, syropy owocowe, witaminy. Napoje wydawane pracownikom zatrudnionym w warunkach gorącego mikroklimatu, charakteryzującego się wartością wskaźnika obciążenia termicznego (WBGT) powyżej 25  st. C, powinny być wzbogacone w sole mineralne.
Temperatura wody do picia i napojów powinna wynosić 12-15 st. C, dla zatrudnionych w warunkach gorącego mikroklimatu – do 20  st. C.

Pracodawca nie może zwolnić się z obowiązku zapewnienia pracownikom wody lub napojów poprzez wypłacanie ekwiwalentu pieniężnego.

• wody do celów higienicznosanitarnych
 Do celów higienicznych pracodawca jest obowiązany zapewnić wodę w ilości nie mniejszej niż:
• 120 l – przy pracach w kontakcie z substancjami szkodliwymi, trującymi lub zakaźnymi albo powodującymi silne zabrudzenie pyłami, w tym 90 l w przypadku korzystania z natrysków,
• 90 l – przy pracach brudzących, wykonywanych w wysokiej temperaturze lub wymagających zapewnienia należytej higieny procesów technologicznych, w tym 60 l w przypadku korzystania z natrysków,
• 30 l – przy pracach niewymienionych w powyższych punktach na każdego pracownika jednocześnie zatrudnionego.
 
 Do umywalek, natrysków i brodzików powinna być doprowadzona woda zimna i ciepła. Temperatura wody ciepłej powinna wynosić:
• przy zastosowaniu centralnej regulacji lub zbiorowego mieszania od 35 0C do 40 0C,
• w przypadku indywidualnego mieszania wody od 50 0C do 60 0C.
 Jan Pióro
 specjalista prawa pracy

Podstawowe akty prawne:
- rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zm.) – par. 13 ust. 1 i par. 112
- rozporządzenia Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów (Dz.U. Nr 60, poz. 279) – par. 4 ust. 1
- rozporządzenie ministra zdrowia i opieki społecznej z 31 maja 1977 r. w sprawie warunków, jakim powinna odpowiadać woda do picia i na potrzeby gospodarcze (Dz.U. Nr 18, poz. 72 z późn. zm.)