Czasem nawet najbardziej fascynująca praca potrafi się znudzić, najlepiej zaplanowane wyjazdy integracyjne przynoszą odmienny od oczekiwanego efekt, zaś zintensyfikowane działania kierownictwa, skierowane na nawiązanie bliższych kontaktów z podwładnymi, trafiają w próżnię...

Jest sposób, aby zaradzić wszystkim tym problemom, a jednocześnie pomóc innym. To wolontariat pracowniczy. Pomysł, który przy nakładzie niekoniecznie dużych środków może naszą rzeczywistość uczynić lepszą i ciekawszą.
Idea wolontariatu pracowniczego narodziła się w latach dziewięćdziesiątych w Stanach Zjednoczonych. Szybko zyskała akceptację, ponieważ okazało się, że pracownicy po latach rywalizacji zawodowej i walki o maksymalizację zysków firmy, chcą robić rzeczy wykraczające poza ich codzienne obowiązki, pragną rozwijać swoje pasje oraz znajdować inne wartości niż tylko czysto materialne. Pomoc potrzebującym pozwoliła im odzyskać radość życia, energię do pracy, przyczyniła się do wzrostu szacunku wobec samego siebie i kolegów.

Gdzie i jak pomóc?
Pracownicy jako wolontariusze mogą świadczyć różnego rodzaju prace na rzecz potrzebujących, z jednej strony wykorzystując swoje kompetencje zawodowe, z drugiej zaś, czerpiąc inspirację z prywatnych pasji i talentów. Prawnik z kancelarii adwokackiej może udzielać porad z zakresu prawa rodzinnego w organizacji kobiecej lub np. uczyć najmłodszych w domu dziecka gry na gitarze, klejenia modeli latających, gotowania włoskich potraw...
Miejsca, do których warto dotrzeć z pomocą można znaleźć w dwojaki sposób. Po pierwsze, za sprawą organizacji pozarządowych np. takich jak Centra Wolontariatu, które posiadają pełną bazę danych na temat potrzebujących oraz zakresu oczekiwanego przez nich wsparcia. Czasem oczywiście może zdarzyć się i tak, że szef firmy znajdzie ogłoszenie prasowe z apelem o pomoc lub określona organizacja sama zwróci się o pomoc.
Kierownictwo niektórych zakładów pracy szuka takiego odbiorcy, który w określony sposób wpisuje się w rodzaj prowadzonej działalności, jak chociażby producent zabawek w zajęcia edukacyjne w środowiskowych ogniskach wychowawczych lub przeciwnie – szuka miejsca, które niezależnie od predyspozycji i umiejętności zawodowych pracowników, będzie dla nich interesujące i zadziała jako odskocznia od codziennej rutyny. Wspólne z organizacją ekologiczną sprzątanie śmieci w parku krajobrazowym to nie tylko poczucie zrobienia dobrego uczynku, ale także wspaniała impreza integrująca na świeżym powietrzu. Szef z czarnym workiem w rękach schylający się po starą puszkę po piwie staje się w oczach pracowników bardziej ludzki, wrażliwy i przyjazny.
Wbrew powszechnie utartym opiniom, praca wolontaryjna to nie tylko pomoc w hospicjach i domach dziecka. Możliwych obszarów działania jest wiele. Aktywność można ulokować w obszarze kultury, sztuki lub ochrony zabytków, można wesprzeć ekologów, uchodźców, osoby starsze i niepełnosprawne, a także bezrobotne, pomóc wychodzącym z więzień lub opuszczającym domy dziecka. Poza pracą w szpitalach, ośrodkach rehabilitacji i wspomnianych hospicjach, istnieje również możliwość podjęcia aktywności społecznej w zakresie działań sportowych, turystycznych, oświatowych, edukacyjnych i religijnych.

Istnieje mnóstwo możliwości wyboru podejmowanych aktywności. Są tacy, którzy z przyjemnością podejmą pracę z dziećmi i młodzieżą, inni z osobami starszymi lub dorosłymi, którzy borykają się z określonym problemem, np. depresją lub niepełnosprawnością. Część pracowników jako pole dodatkowej działalności wybierze prace biurowe, tłumaczenia, marketing lub pozyskiwanie funduszy dla organizacji pozarządowych, część zaś uzna, że najlepiej realizuje się pracując ze zwierzętami albo na rzecz ochrony i pielęgnacji przyrody. Zdarza się i tak, że specjaliści wysokiego szczebla poszukują pracy fizycznej, jak sprzątanie, malowanie, remont lub pielenie ogródka i sadzenie drzew. Niektórzy realizują się, prowadząc szkolenia i warsztaty, inni zajmując się księgowością. Wreszcie są i tacy, których mobilizuje konkretne zdarzenie, jak np. powódź, i całą aktywność skupiają na pozyskaniu darów, leków, na organizacji transportu i pomocy medycznej. Można także uczestniczyć przy robieniu wystaw lub planowaniu i realizacji imprez plenerowych. Wszelkie formy pomocy są mile widziane, inicjatywa własna entuzjastycznie przyjmowana, zaś zadowolenie płynące z pomocy innym staje się zaraźliwe i motywujące na przyszłość.

Korzyści
Bezdyskusyjna jest oczywiście korzyść, jaką odnoszą odbiorcy naszej pomocy, w rzeczywistości może się jednak okazać, że firmy i ich pracownicy mogą zyskać na takiej współpracy równie dużo, jeśli nawet nie więcej. Po pierwsze, w wymiarze wewnętrznym dochodzi do naturalnej i trwałej integracji pracowników, do wzrostu ich zadowolenia i satysfakcji z pracy, do zwiększenia motywacji do wykonywania podstawowych obowiązków. Powstają dużo sprawniej działające zespoły pracowników. Po drugie, zatrudnieni w firmach, poprzez aktywność społeczną, często zdobywają nowe umiejętności i doświadczenia, rozwijają własne pasje i zainteresowania, są korzystniej postrzegani przez pracodawców i kolegów. Dotychczasowe miejsce zatrudnienia zaczynają postrzegać nie tylko jako sposób na zdobycie pieniędzy, ale także jako miejsce dające możliwość realizacji innych celów zawodowych, ich związek emocjonalny z firmą staje się silniejszy i trwalszy. Wzrasta także poczucie własnej wartości i roli w firmie, co często bezpośrednio przekłada się na wydajność, aktywność i lojalność wobec pracodawcy. Prace społeczne to również doskonały sposób na odreagowanie stresów zawodowych, zdystansowanie się do własnych problemów, a w skali ogólnoludzkiej – zmiana nastawień społecznych, np. poprzez przełamywanie negatywnych stereotypów dotyczących ludzi dotkniętych uzależnieniami, chorobami lub niepełnosprawnością.
W obszarze korzyści zewnętrznych, do najważniejszych należy pozytywny odbiór misji firmy i jej marki w środowisku, do którego dociera ze swoimi produktami lub usługami. Dzięki zdobyciu poparcia społeczności lokalnej firma ma możliwość bezkonfliktowego funkcjonowania w otoczeniu, a społecznymi działaniami wpływa na określone preferencje konsumenckie, przyzwyczajenia, a także na zapotrzebowanie na jej produkty. Wkraczając na zagraniczne rynki lub starając się o pozyskanie inwestorów z innych krajów, firma zyskuje bardzo ważny argument negocjacyjny, jest dużo korzystniej oceniana.

Prawo
Większość zasad związanych z pracą wolontariuszy została określona w ustawie o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. Wszelkie obowiązki z tym związane leżą po stronie organizacji pozarządowej korzystającej z pomocy wolontariusza lub po stronie organizacji, do której bezpośrednio trafiają zainteresowani pomocą innym. Są szczególne sytuacje, kiedy od wolontariusza wymaga się stosownego przeszkolenia, określonych badań lub szczepień, ale takie sytuacje są stosunkowo rzadkie i mogą dotyczyć np. pracy w szpitalu. Czasem dodatkowe przepisy dotyczące warunków angażowania wolontariuszy oraz wymaganych wobec nich kwalifikacji można znaleźć w innych aktach prawnych. Przykładowo, chcący podjąć pracę społeczną w placówkach opiekuńczo-wychowaczych muszą znać zasady określone w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z 1 września 2002 roku w tej sprawie. Dyskusji oczywiście nie podlegają również takie zasady, które są ściśle związane z bezpieczeństwem i higieną pracy, jak chociażby stosowanie ochron indywidualnych przy wykonywaniu określonych prac remontowych.
Z punktu widzenia samego pracodawcy, najczęściej stosowaną praktyką jest oddelegowanie pracownika do organizacji społecznej w czasie jego godzin pracy lub zapewnienie mu płatnego wolnego dnia, poświęconego na taką aktywność. Zdarza się i tak, że firma przelicza czas pracy społecznej pracowników na pieniądze, które następnie przekazuje do wspieranej przez niego organizacji.

Wolontariat pracowniczy jako jeden z istotnych fragmentów szeroko pojętej humanizacji pracy jest inwestycją długoplanową. Wiele korzyści – może poza satysfakcją osób zaangażowanych społecznie oraz wzrostem integracji pracowników – jest widocznych i odczuwalnych po jakimś czasie. Praca wolontaryjna to zadowolenie wszystkich uczestników określonego programu społecznego, zatem naprawdę warto podjąć trud organizacji takich działań.

Olga Dyżakowska
działaczka organizacji pozarządowych
prezes fundacji ”wbrew absurdom”

Czy wiesz, że...
W firmie Citibank Handlowy w realizację programów wolontaryjnych zaangażowanych jest kilkuset pracowników. W specjalnie stworzonej w tym celu bazie danych zebrano informacje na temat profili zainteresowań społecznych pracowników banku. Zakres działalności pracowników obejmuje bardzo zróżnicowane działania – od budowy domów dla niezamożnych rodzin poprzez opiekę nad dziećmi, naukę języka angielskiego, szkolenia i wykłady z zakresu przedsiębiorczości, na skomplikowanych tłumaczeniach kończąc.