Zarówno w kilkuosobowej firmie, jak i w średnim przedsiębiorstwie zdarzają się czasem sytuacje, w których – z powodów niezawinionych przez pracowników – musimy zwolnić kilka osób.

Dzieje się tak, ponieważ zakład przenosi się z większością produkcji do innego województwa (np. lepiej dotowanego przez UE) lub dlatego, że szefostwo firmy zautomatyzowało istniejący park maszynowy. Niezależnie od powodów, zwalnianym pracownikom należy pomóc, wesprzeć we wszelki możliwy sposób w nowej, często trudnej sytuacji życiowej.

Nowa szansa
Paradoksalnie może się okazać, że czyjeś zwolnienie stało się punktem przełomowym w jego życiu. Momentem, kiedy po raz pierwszy odpowiedział sobie na pytanie co tak naprawdę chciałby robić w życiu, co daje mu największa satysfakcję i co potrafi wykonywać najlepiej. Być może to właściwy czas na nowe kursy i szkolenia, które dadzą szansę na ciekawszą i lepiej płatną pracę. W szukaniu odpowiedzi na wszystkie te pytania i wątpliwości może pomóc dotychczasowy pracodawca poprzez system tzw. outplacementu, inaczej zwanego programem łagodnych zwolnień.
Coraz częściej na wizerunek i kondycję finansową firmy wpływają krążące o niej opinie. W przyszłości to właśnie one mogą mieć istotny wpływ na łatwiejsze pozyskiwanie wykwalifikowanych pracowników, wzrost wydajności obecnych kadr oraz pozytywną ocenę ewentualnych kontrahentów i inwestorów. Zatem poza czysto ludzkim wymiarem pomocy zwalnianym pracownikom, warto zainwestować czas i środki w outplacement dla dobra samej firmy.

Skuteczna pomoc
Podstawowym zadaniem outplacementu jest zapewnienie wsparcia emocjonalnego zwalnianym, zdiagnozowanie ich potencjału zawodowego oraz pomoc w zaplanowaniu dalszej kariery zawodowej. Niezwykle ważnym elementem dotyczącym zwolnień jest uzasadnienie tracącym pracę przyczyn redukcji personelu, rzeczowe wyjaśnienie takiej konieczności. Osoby, które dowiedzą się, że przyczyna ich zwolnienia jest od nich niezależna rzadziej będą wpadać we frustrację i obwiniać samych siebie o zaistniałą sytuację.
Następnie pracowników odchodzących z firmy należy umiejętnie zmotywować do podjęcia inicjatywy oraz wzięcia odpowiedzialności za losy zawodowe we własne ręce. Oczywiście, ważna w tej kwestii jest znajomość lokalnego rynku pracy, wiedza na temat poszukiwanych zawodów oraz interesująca oferta szkoleń w zakresie aktywnego poszukiwania pracy, zdobycia nowych, atrakcyjnych dla potencjalnego pracodawcy umiejętności. W oparciu o predyspozycje zawodowe zwalnianej osoby, jej wykształcenie, możliwości i oczekiwania, specjalnie do tego przygotowani specjaliści powinni opracować optymalny plan dalszego rozwoju, nauki i kierunku poszukiwań zatrudnienia. Bardzo ważne jest także ustalenie ewentualnych przeszkód i barier, na jakie może się natknąć osoba bezrobotna. Zdarza się bowiem tak, że były pracownik dużego zakładu ma wiele nawyków, które mogą stać się nie do zaakceptowania przez nowego pracodawcę, np. niewystarczająca oszczędność w gospodarowaniu surowcami i materiałami należącymi do firmy lub kompletny brak dyspozycyjności.

Outplacement to także nauka właściwej autoprezentacji, aktywnego poszukiwania potencjalnego pracodawcy. Bezrobotny w trakcie szkoleń zorganizowanych z myślą o nim powinien otrzymać również wyczerpujące informacje z zakresu prawa pracy, np. dotyczące zawierania umów o pracę.
Wszelkie wymienione wcześniej cele można realizować w czasie szkoleń indywidualnych i grupowych, rozmów z doradcą zawodowym oraz spotkań z przedstawicielami znanych firm i zakładów pracy. Może się np. okazać, że w związku z przeniesieniem siedziby firmy do innego miasta trzeba zwolnić wielu naprawdę profesjonalnych pracowników, którzy będą stanowić prawdziwą gratkę dla innego lokalnego przedsiębiorcy. Tym samym pomagamy osobom zwolnionym zdobyć nową pracę oraz wspieramy innych pracodawców, zyskując aprobatę lokalnej społeczności.
Tzw. monitorowane zwolnienia czasem pomagają zwalnianym, ucząc ich i zachęcając do otwarcia własnej działalności gospodarczej. W takiej sytuacji zadaniem specjalistów jest zapoznanie zainteresowanych z zasadami prowadzenia takiej działalności, zaznajomienie ich z odpowiednimi przepisami, księgowością, sposobami kreowania marki firmy itp. Bardzo ważne jest, aby właściwie wybrać odpowiednią branżę, realnie ocenić szansę powodzenia inwestycji, pomóc w znalezieniu banku, aby zaciągnąć najkorzystniejszy kredyt. Być może istnieje także szansa zdobycia dotacji unijnych – szkoda byłoby zaprzepaścić taką możliwość.
A może okaże się, że najlepszą formą aktywności dla zwalnianej osoby jest system telepracy, praca chałupnicza lub podejmowanie działań na zasadach umów o dzieło. Istnieje także prawdopodobieństwo, że zwalniany w chwili obecnej specjalista w przyszłości okaże się potencjalnym współpracownikiem swojego starego pracodawcy. Tylko zadowoleni ludzie, mający dobre zdanie o poprzedniej firmie, będą do niej wracać. A jak wiadomo, świat jest mały, zaś w wielu branżach wszyscy doskonale się znają. Większość pozytywnych działań prędzej czy później przynosi w najbardziej nieoczekiwanym momencie określone korzyści.
Dobrym pomysłem, niewymagającym nakładów finansowych jest także stworzenie tablicy ogłoszeń z ofertami pracy dla zwalnianych pracowników, z informacjami o dostępnych szkoleniach i kursach zawodowych. Ważne dla zwolnionych pracowników jest również przekazanie im korzystnych referencji, zwiększających ich szansę na pozyskanie nowej pracy.
Jeżeli w firmie dochodzi do zwolnień grupowych, pracodawca może prześledzić dokładnie oferty firm świadczących usługi outplacementu, wśród nich zdarzają się takie, które finansowane są z pieniędzy unijnych, czyli dla zainteresowanego przedsiębiorcy są całkowicie bezpłatne.

Zysk dla wszystkich
Ważne jest także, aby zadbać o kondycję psychiczną osób pozostających w firmie. Pracownicy, którzy wiedzą, że w razie koniecznych redukcji, nie zostaną bezdusznie wyrzuceni na bruk stają są bardziej lojalni i wydajni, silniej integrują się z miejscem pracy. Poprawia się ich morale oraz ogólna atmosfera w zakładzie pracy. Zadowoleni specjaliści i dobrze prosperująca firma to doskonała wizytówka dla klientów, inwestorów, innych przedsiębiorców i współpracowników, a także dla społeczności lokalnej.
Osoby zwolnione, które nie żywią żalu do pracodawcy to także możliwość uniknięcia kosztów związanych z ewentualnymi procesami w sadach pracy. Ci, którzy znajdą zatrudnienie w konkurencji, jeśli czują sympatię do poprzedniego pracodawcy nie będą działać na jego szkodę, zniechęcać klientów, zdradzać sekretów firmy.
Dbałość o zwalnianych pracowników, dostosowana do możliwości danego pracodawcy, to inwestycja w przyszłość firmy oraz bardzo ważna dla każdego świadomość uczciwego traktowania innych. Takiego, na jakie sami chcielibyśmy liczyć w trudnej sytuacji, jaką jest utrata pracy.

Olga Dyżakowska
działaczka organizacji pozarządowych
prezes fundacji „wbrew absurdom”

Czy wiesz, że...
Istnieje wiele rodzajów outplacementu. Ze względu na podmiot finansujący usługę, rozróżniamy outplacement korporacyjny (płaci przedsiębiorstwo) i prywatny/detaliczny (płaci konkretny pracodawca). Ze względu na ilość objętych nim osób, możemy wymienić outplacement indywidualny (praca z jedną osobą), exclusive (pomoc menadżerom najwyższego szczebla), grupowy (wsparcie całej grupy zawodowej), mieszany (kursy i szkolenia zarówno indywidualne, jak i grupowe) i grupowy publiczny (zajęcia dla pracowników różnych firm i specjalności). Usługa outplacementu jest także różnicowana ze względu na zakres oferowanych możliwości, zaplanowany czas, dostępność i dyspozycyjność szkolących. Bywa tak, że firma korzysta z autorskiego programu specjalistycznych firm bez żadnych ingerencji, ale zdarza się i tak, że sama ustala wymagania i szczególne oczekiwania. Jedne programy kładą większy nacisk np. na zmianę pasywnej postawy zwalnianych na bardziej zaangażowaną, inne skupiają się przede wszystkim na znalezieniu jak największej ilości nowych potencjalnych miejsc pracy dla swoich klientów.

Czy wiesz, że...
Outplacement to program, który ma za zadanie pomóc zwalnianym pracownikom w znalezieniu nowej pracy, w przezwyciężeniu negatywnych emocji związanych z utratą obecnego stanowiska pracy, w zdobyciu nowych umiejętności i kompetencji przydatnych na istniejącym rynku pracy. Najczęściej outplacement jest realizowany w następujących krokach: wyjaśnienie powodów zwolnienia i ukazanie nowych szans, wzbudzenie motywacji do działania, przedstawienie wyczerpujących informacji o poszukiwanych zawodach i profesjach, analiza potencjału i możliwości danej osoby, kursy i szkolenia, nauka aktywnego poszukiwania pracy lub pomoc w założeniu własnej działalności gospodarczej, zbieranie i prezentowanie informacji o pojawiających się ofertach pracy.