dr n. med. Agnieszka A. Pawlik

Ważne jest systematyczne stosowanie preparatów fluoru. Powoduje, że szkliwo jest słabiej rozpuszczalne w kwasach i ma zdolność remineralizacji, czyli naprawy drobnych uszkodzeń.

Szkodliwe elementy środowiska pracy mogą prowadzić do powstania próchnicy, patologicznego starcia zębów, choroby przyzębia, zmian chorobowych błony śluzowej jamy ustnej, jej suchości, bądź jako objawów wtórnych, lecz mogą być także efektem bezpośredniej ekspozycji na szkodliwe czynniki. Równocześnie wszelkie zaniedbania dotyczące higieny jamy ustnej mogą potęgować wpływ warunków pracy na rozwój tych schorzeń. Niezadowalająca higiena jamy ustnej, korzystanie z usług stomatologa tylko w razie dolegliwości bólowych, nikła wiedza na temat profilaktyki wpłynąć mogą istotnie w sposób negatywny na stan zdrowia jamy ustnej osób, które długoterminowo narażone są na szkodliwe warunki środowiska pracy. Przestrzeganie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, także eliminacja szkodliwych lub złych nawyków higienicznych, walka z nałogiem palenia papierosów, poprawa świadomości prozdrowotnej, zdecydować mogą o generalnej poprawie stanu zdrowia jamy ustnej takich osób.
Wyrobienie przekonań motywacyjnych i prawidłowych nawyków higienicznych oraz zwrócenie uwagi pracowników na szkodliwość środowiska pracy to bardzo żmudna i niedoceniana praca, aczkolwiek niezbędna. Konsekwencją wdrażania zapobiegawczych programów, budowania świadomości zdrowotnej, umiejętności postępowania i organizowania pozytywnych zachowań prozdrowotnych będzie z pewnością prawidłowa i systematyczna higiena jamy ustnej, a w jej efekcie – zdrowa jama ustna.

Podstawowe zasady higieny jamy ustnej
Higiena jamy ustnej wydaje się pozornie prosta, a jednak bardzo trudna do zrealizowania. To przede wszystkim higiena uzębienia. Jej poziom określa obecność płytki nazębnej, kamienia nazębnego, obecność krwawienia z dziąseł.
Wszystkie miejsca, gdzie obecna jest płytka nazębna to miejsca najczęstszego występowania próchnicy. Natomiast kamień nazębny i bakterie tworzące osad pod dziąsłem, w kieszonce dziąsłowej, powodują powstanie stanu zapalnego i niszczenie tkanek otaczających ząb, z kością włącznie, prowadząc z czasem do ich rozchwiania i nawet utraty.
Aby prawidłowo utrzymać stan higieny jamy ustnej, należy pamiętać o: szczotkowaniu zębów z użyciem pasty do zębów, płukaniu jamy ustnej płynami z zawartością fluoru, stosowaniu dodatkowych przyborów higienicznych oczyszczających przestrzenie międzyzębowe i spożywaniu pokarmów oczyszczających. Niezbędne są także kontrolne wizyty u stomatologa, obejmujące tzw. profesjonalne usuwanie złogów nazębnych i polerowanie zębów dwukrotnie w ciągu roku. Warto, by były one uzupełniane lakierowaniem zębów preparatami fluoru, zapobiegającymi próchnicy.

Profilaktyka próchnicy
Zapobieganie próchnicy u dorosłych łączy się z:
-właściwą higieną jamy ustnej,
-prawidłową dietą,
-stosowaniem preparatów fluoru.

Profilaktyka stanów zapalnych dziąseł
W programie profilaktyki schorzeń przyzębia, tym samym stanów zapalnych dziąseł, należy uwzględnić:
-prawidłową higienę jamy ustnej, szczególnie uwzględniającą higienę przestrzeni międzyzębowych,
-właściwą dietę,
-systematyczne wizyty kontrolne u stomatologa z regularnym badaniem przyzębia i profesjonalne usuwanie złogów nazębnych,
-walkę z nałogiem palenia tytoniu,
-eliminację szkodliwych czynników miejsca pracy,
-opiekę nad pacjentami z genetycznie uwarunkowaną predyspozycją do agresywnych postaci choroby przyzębia lub schorzeniami ogólnymi, np. cukrzycą lub miażdżycą.

Aktualnie obowiązujące zasady higieny jamy ustnej to:
1. Szczotkowanie zębów dwa razy dziennie (jest to zupełnie wystarczające).
2. Przez dwie godziny po porannych zabiegach higienicznych należy unikać jedzenia i picia.
3. Płukanie jamy ustnej po szczotkowaniu nie powinno być obfite, wystarczy niewielki łyk wody.
4. Optymalna ilość posiłków w trakcie dnia (cztery) pozwala na prezentację oczyszczonych zębów profilaktycznemu działaniu śliny.
5. Dodatkowe przybory (nici dentystyczne, szczoteczki do przestrzeni międzyzębowych) i środki do higieny (płyny) dobierane w zależności od potrzeb, w przypadku zwiększonego ryzyka próchnicy lub choroby przyzębia.
6. Co pół roku, podczas wizyt kontrolnych u stomatologa powinny być profesjonalnie usunięte złogi nazębne z wypolerowaniem (tylko w ten sposób można usunąć kamień i przebarwienia tzw. zewnętrzne).

Zasady dietetyczne dotyczą ograniczenia słodyczy w codziennej diecie. Cenne jest wybieranie tych cukrów, które nie są szkodliwe dla zębów, jak np. ksylitol (bakterie jamy ustnej nie mają zdolności metabolizowania go do kwasów). Występuje on w rodzynkach, truskawkach, sałacie, cebuli, marchewce. Zastępuje on także sacharozę w tak zwanych bezcukrowych gumach do żucia, dodawany jest do past do zębów, płukanek. W jadłospisie ważne są pokarmy twarde, ziarniste, świeże owoce, jarzyny, jabłka, orzechy, sery. Orzechy i chleb razowy mają działanie oczyszczające. A kawałek twardego, żółtego sera długo dojrzewającego, bogaty w wapń i fosfor, zjedzony na deser też potrafi zmniejszyć liczbę bakterii wywołujących próchnicę. Nie wolno jednak przeceniać roli tych pokarmów – w żadnym wypadku nie zastąpią one szczotkowania zębów. To tylko wygodny sposób oczyszczenia zębów po posiłku ze słodkim deserem, gdy brak możliwości użycia szczoteczki do zębów. Nawyk żucia gumy po posiłku (wystarczy kilka minut!) prowadzi do zwiększonego wydzielania śliny, powoduje szybszą eliminację cukrów z jamy ustnej, zwiększa właściwości buforujące śliny, czyli w efekcie neutralizuje pH w jamie ustnej.
Częste spożywanie pokarmów, pojadanie między posiłkami wydłuża czas działania szkodliwych kwasów produkowanych przez bakterie z węglowodanów, redukuje ochronne dla zębów działanie śliny, szybko niweczy efekt osiągnięty przez szczotkowanie zębów. Krakersy, kremowe desery, chleb, płatki zbożowe mogą przetrwać na zębach bardzo długo. Natomiast soki z owoców cytrusowych bezpieczniej jest pić przez słomkę, a po jedzeniu owoców warto wypić szklankę wody. Zmniejszone jest wtedy ryzyko tak zwanej erozji szkliwa. Szczotkowanie zębów bezpośrednio po zjedzeniu kwaśnych pokarmów nie jest wskazane. Po pół godzinie, kiedy własne systemy ochronne zmniejszą kwasowość, staje się już ono bezpieczne i zdrowe. Spośród owoców i warzyw najbardziej kwaśne, tym samym niebezpieczne dla szkliwa, są te niedojrzałe, a także cytrusy, porzeczki, wiśnie, śliwki, pomidory, szparagi, brukselka, karczochy, szczaw. Uważać należy również na sos winegret, miód i korniszony.

Ważne jest także systematyczne stosowanie preparatów fluoru (w postaci past, płukanek, żelów, lakierów). Fluor powoduje, że szkliwo jest słabiej rozpuszczalne w kwasach. Dzięki fluorowi szkliwo ma zdolność remineralizacji, czyli naprawy drobnych uszkodzeń (np. tzw. próchnicy wczesnej). Fluor hamuje także aktywność bakterii i ogranicza wzrost płytki bakteryjnej.

Zasady szczotkowania zębów
Skuteczność szczotkowania zębów nie zależy od stosowanej szczególnej techniki lecz bardziej od systematyczności i czasu trwania szczotkowania.

Więcej w numerze 9/2008