dr Alicja Pas-Wyroślak
Instytut Medycyny Pracy w Łodzi

Rozpoznanie uciążliwości związanych z pracą przy komputerze pozwoliło ustalić wytyczne uwzględniające aspekty zarówno zdrowotne, jak i ergonomiczne.

Obsługa monitora ekranowego nie zawsze oznacza tę samą pracę. Zróżnicowanie pracy operatorów monitorów ekranowych wynika zarówno z jej charakteru, jak i obciążenia:
• czas pracy przy komputerze,
• stopień trudności wykonywanych zadań,
• stopień znajomości obsługi programów komputerowych.
Dlatego wyróżniono rodzaje prac przy komputerze. Są to:
• wprowadzenie danych,
• uzyskiwanie danych,
• praca interakcyjna,
• przetwarzanie tekstów,
• programowanie i projektowanie.

Charakter wykonywanych zadań ma niewątpliwie wpływ na występowanie i nasilenie objawów ze strony różnych układów i narządów pracownika.
Wiele z wymienionych niżej czynników zewnętrznych i wewnętrznych nakłada się na siebie i wtedy objawy ze strony narządu wzroku pojawiają się dużo wcześniej i są znacznie intensywniejsze. Objawy te znacznie obniżają komfort pracy, utrudniają lub nawet uniemożliwiają pracę lub wypoczynek.
Na czynniki zewnętrzne składają się warunki ergonomiczne środowiska pracy. W przypadku intensywnej pracy wzrokowej bardzo ważne jest odpowiednie przygotowanie samego stanowiska pracy. Odpowiednie oświetlenie, klimatyzacja, zanieczyszczenia powietrza oraz warunki mikroklimatyczne środowiska pracy, czyli temperatura i wilgotność w znacznym stopniu wpływają na częstość zgłaszanych dolegliwości ze strony narządu wzroku. Jednym z również bardzo istotnych czynników wpływających na zmęczenie narządu wzroku jest czas pracy. Dlatego wskazane jest stosowanie po godzinie pracy przy komputerze przerw wyłączających pracę wzrokową do bliży na około 10-15 min. Można w tym czasie podejść do okna, przewietrzyć pokój, wykonać proste ćwiczenia, które odciążą układ szkieletowo-mięśniowy, on też na tym stanowisku ulega przeciążeniom.

Z badań przeprowadzanych wśród tej grupy zawodowej wynika, że najczęściej zgłaszanymi dolegliwościami związanymi z intensywna pracą narządu wzroku są: zaczerwienienie oczu – 80 proc., pieczenie oczu – 60 proc., uczucie piasku pod powiekami – 30 proc., uczucie suchości oczu – 25 proc., łzawienie oczu -15 proc. Rzadziej zgłaszanymi objawami są: zmęczenie oczu, zamazywanie obrazu, zaburzenia koncentracji, zawroty głowy, częste mruganie, światłowstręt, lepkość powiek, ból oczu i głowy. Należy także brać pod uwagę, że w bardzo szybkim tempie ulega zmianie również sam sprzęt komputerowy, którego jakość może wpływać na zgłaszane dolegliwości. Osoby pracujące przy monitorach CRT częściej zgłaszały objawy zmęczenia oczu, szczególnie jeśli czas pracy przekraczał 4 godziny.
Objawy związane z pracą przy monitorze ekranowym mają charakter przemijający i nie powodują trwałego uszkodzenia narządu wzroku. Utrzymujące się dolegliwości są przeważnie związane z przeciążeniem oczu również po pracy: oglądanie telewizji, czytanie książek, prowadzenie samochodu. Od 1996 r. ta grupa zawodowa została objęta opieką profilaktyczną, zawierającą badanie okulistyczne zarówno u kandydatów, jak i pracowników. Podczas tych badań można stwierdzić, czy istnieją czynniki wewnętrzne związane z ogólnym stanem zdrowia, a szczególnie ze stanem narządu wzroku, które mogą powodować, że objawy zmęczenia ze strony narządu wzroku będą występować już przy niewielkim wysiłku wzrokowym. Objawy te nasilają się w przypadku źle skorygowanych wad wzroku, a szczególnie w momencie, kiedy zaczynają występować problemy akomodacji związane z wiekiem. Wtedy szczególnie wskazane są szkła korekcyjne do pracy przy komputerze, czyli odległości 40-70 cm i pracy z bliska. Należy pamiętać, że praca przy komputerze należy do prac wymagających intensywnego wysiłku wzrokowego: skupienia i koncentracji, dlatego też podczas jej wykonywania dochodzi do spadku częstości mrugania nawet do 66 proc., co skutkuje przesuszeniem rogówki i spojówki. Występowanie schorzeń takich jak: przewlekłe zapalenie brzegów powiek i spojówek, zespól suchego oka, czy alergiczne zapalenie spojówek może powodować nasilenie wymienionych wcześniej objawów ze strony narządu wzroku. W przypadku rozpoznania schorzeń oka, przede wszystkim należy wyeliminować lub zminimalizować ich przyczyny. Bardzo ważne jest tu stworzenie właściwych warunków mikroklimatycznych w pracy i w domu: temperatury i wilgotności. Następnym równie istotnym krokiem jest stosowanie leków nawilżających rogówkę (lubricants), które tworząc powłoczkę ochronną na powierzchni oka, zabezpieczają przed przesuszeniem i zapewniają prawidłową wilgotność oka oraz tworzą gładką powierzchnię na rogówce, zapewniając dobrą ostrość obrazu.

Odpowiednie przygotowanie środowiska pracy, przestrzeganie czasu pracy i przerw w pracy oraz stosowanie preparatów nawilżających oczy pozwala wyeliminować lub w znacznym stopniu zminimalizować dolegliwości ze strony narządu wzroku związane z pracą przy komputerze.