Pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie. Powinien stale podejmować działania zmierzające do zabezpieczenia pracowników przed działaniem niebezpiecznych i szkodliwych dla ich zdrowia i życia czynników występujących w środowisku pracy oraz zapewniać higieniczne warunki jej wykonywania.

Ochrona zdrowia i życia pracowników poprzez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki, należy do podstawowych obowiązków pracodawcy w ramach reżimu przepisów dotyczących szeroko pojętej ochrony pracy. Jednym z korelatów tego obowiązku jest przepis art. 237⁹ par. 1 k.p., który zabrania pracodawcy dopuszczania do pracy pracownika bez środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, przewidzianych do stosowania na danym stanowisku pracy.

Środki ochrony indywidualnej
Konsekwencją nałożenia na pracodawcę obowiązku dbałości o zdrowie i życie pracowników jest powinność organizowania pracy w sposób pozwalający na wyeliminowanie, a przynajmniej maksymalne ograniczenie zagrożeń związanych z jej wykonywaniem. Symptomy pojawiających się zagrożeń powinny być eliminowane przede wszystkim przez odpowiednią organizację pracy oraz stosowanie środków ochrony zbiorowej. Środkami ochrony zbiorowej są środki przeznaczone do jednoczesnej ochrony grupy ludzi, w tym i pojedynczych osób, przed niebezpiecznymi i szkodliwymi czynnikami występującymi pojedynczo lub łącznie w środowisku pracy, będące rozwiązaniami technicznymi stosowanymi w pomieszczeniach pracy, maszynach i innych urządzeniach (np. rusztowania, balustrady, siatki ochronne, daszki, izolacja, filtry, wentylacja, itp.; par. 2 pkt 9 rozporządzenia z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy – Dz.U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650, dalej jako rozp. w/s ogólnych przepisów bhp).

Jeżeli jednak zagrożeń tych nie można uniknąć lub nie można ich wystarczająco ograniczyć za pomocą środków ochrony zbiorowej lub przez odpowiednią organizację pracy, wówczas pracodawca zobowiązany jest nieodpłatnie dostarczyć każdemu pracownikowi środki ochrony indywidualnej. Środkami ochrony indywidualnej są wszelkiego rodzaju środki noszone lub trzymane przez pracownika w celu jego ochrony przed jednym lub większą liczbą zagrożeń związanych z występowaniem niebezpiecznych lub szkodliwych czynników w środowisku pracy, w tym również wszelkie akcesoria i dodatki przeznaczone do tego celu (np. szelki bezpieczeństwa, hełmy ochronne, ochraniacze, rękawice, buty ochronne, aparaty tlenowe, gogle, słuchawki, kombinezony, itp.); par. 2 pkt 10 rozp. w/s ogólnych przepisów bhp.
Przedmiotowe środki muszą spełniać wymagania w szczególności określone w ustawie z 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności (Dz.U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2087 z późn. zm.) oraz w wydanym na jej podstawie rozporządzeniu ministra gospodarki z 21 grudnia 2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej (Dz.U. z 2005 r. Nr 259, poz. 2087 z późn. zm.). Niedostarczenie pracownikowi środków ochrony indywidualnej, jak również dostarczenie środków ochrony indywidualnej niespełniających wymagań oceny zgodności jest wykroczeniem zagrożonym karą grzywny (art. 283 par. 1 i par. 2 pkt 4 k.p.).

Poza dostarczeniem tychże środków pracodawca powinien poinformować pracownika o istniejących zagrożeniach, przed którymi środki te mają chronić, jak również poinstruować go co do sposobów posługiwania się nimi. Pracownik zobowiązany jest używać dostarczone mu środki ochrony indywidualnej zgodnie z ich przeznaczeniem, natomiast pracodawca jest uprawniony do kontroli przestrzegania tego obowiązku i podejmowania działań zmierzających do jego wyegzekwowania (art. 207 par. 2 pkt 2 k.p.).
Szczegółowe zasady stosowania środków ochrony indywidualnej określa załącznik nr 2 do rozp. w/s ogólnych przepisów bhp. Stosownie do zawartych tam postanowień, środki ochrony indywidualnej powinny:
- być odpowiednie do istniejącego zagrożenia i nie powodować same z siebie zwiększonego zagrożenia,
- uwzględniać warunki istniejące w danym miejscu pracy,
- uwzględniać wymagania ergonomii oraz stan zdrowia pracownika,
- być odpowiednio dopasowane do użytkownika – po wykonaniu niezbędnych regulacji.
W przypadku występowania więcej niż jednego zagrożenia i konieczności jednoczesnego stosowania kilku środków ochrony indywidualnej – środki te powinny dać się dopasować względem siebie bez zmniejszenia ich właściwości ochronnych. W zależności od stopnia zagrożenia, częstości narażenia na zagrożenie, cech stanowiska pracy każdego pracownika i skuteczności działania środków ochrony indywidualnej – pracodawca powinien określić warunki ich stosowania, a w szczególności czas i przypadki, w których powinny być używane. Omawiane środki powinny być przeznaczone do osobistego użytku. W wyjątkowych przypadkach środek ochrony indywidualnej może być używany przez więcej niż jedną osobę, o ile zastosowano działania wykluczające niepożądany wpływ takiego użytkowania na zdrowie lub higienę użytkowników.

Przydzielenia odpowiednich środków ochrony indywidualnej pracownik może dochodzić na drodze postępowania sądowego, nawet wówczas gdy przepisy bhp oraz zakładowe normy przydziału tych środków nie przewidują ich stosowania na konkretnym stanowisku pracy, mimo że na potrzebę taką wskazuje doświadczenie życiowe (wyrok Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 1959 r. 3 CR 907/58, PiZS 1961/1/60).

Odzież i obuwie robocze
Pracodawca jest zobowiązany do nieodpłatnego dostarczenia pracownikowi odzieży i obuwia roboczego, które spełnia wymagania określone w Polskich Normach, w dwóch przypadkach.

więcej w numerze 11/2008