Magdalena Nogańska
Główny Inspektorat Sanitarny

Obowiązki dalszych użytkowników w ramach REACH będą zależeć przede wszystkim od rodzaju działalności, jaką dalszy użytkownik prowadzi w powiązaniu z określoną substancją, którą stosuje zarówno w postaci własnej, jak i w preparacie czy w wyrobie.

Rozporządzenie REACH  jest nowym przepisem chemicznym, którego celem jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludzkiego i środowiska przed działaniem substancji chemicznych przy jednoczesnym wsparciu konkurencyjności i innowacyjności. Jednym z podstawowych elementów rozporządzenia REACH jest rejestracja substancji, która zobowiązuje producentów i importerów substancji chemicznych do dostarczenia odpowiedniego zestawu informacji na temat właściwości substancji chemicznych w formie dossier rejestracyjnego do Europejskiej Agencji Chemikaliów w Helsinkach (ECHA). Informacje dostarczane do ECHA dotyczą niebezpiecznych właściwości substancji oraz przede wszystkim ryzyka, jakie dana substancja może stanowić dla zdrowia człowieka, konsumenta, pracownika czy dla środowiska naturalnego. REACH stanowi swego rodzaju rewolucję w prawodawstwie chemicznym, gdyż ciężar odpowiedzialności za bezpieczeństwo substancji chemicznych i cały proces związany z badaniami i rejestracją substancji został przerzucony na producentów i importerów. Do tej pory to administracja odpowiedzialna była za zbadanie substancji zanim mogła ona zostać wycofywana z rynku lub ograniczona w stosowaniu. Obecnie to producent lub importer substancji będzie musiał udowodnić, że to, co wprowadza do obrotu jest bezpieczne, a wiedza o właściwościach substancji jest wystarczająca, by mogła zostać przekazana społeczeństwu.

Kluczowe założenia rozporządzenia REACH
Rozporządzenie REACH to nie tylko nowe prawo chemiczne – to cały pakiet legislacyjny, który rewolucjonizuje podejście do zagadnień chemikaliów w Unii Europejskiej. Zaprojektowane zmiany całkowicie zmieniają dotychczasowe podejście do chemikaliów i wydaje się, że w przeciągu minionych lat niewiele było takich przedsięwzięć w prawie, które w tak dużym stopniu wkraczają na nowe obszary.
REACH składa się z trzech kluczowych elementów, każdy jednakże jest bardzo złożony. Elementami tymi są: rejestracja, ocena i badania, ograniczenia i udzielanie zezwoleń.
Rejestracja to proces, w którym każda substancja wytwarzana lub wprowadzana do obrotu na terenie Unii Europejskiej w ilości powyżej jednej tony rocznie podlega obowiązkowi rejestracji w nowopowstałej Europejskiej Agencji Chemicznej z siedzibą w Helsinkach.
W zakresie oceny i badań Europejska Agencja Chemikaliów ocenia dokumenty przedkładane przez przedsiębiorców pod kątem jakości informacji w nich zawartych oraz określa, czy dana substancja powinna podlegać dalszym bardziej skrupulatnym badaniom, w zależności od rodzaju substancji, zagrożenia jakie za sobą niesie i ilości wprowadzania. Nie wszystkie substancje muszą być badane w pełnym zakresie – to wiąże się z ograniczeniem ilości badań na zwierzętach oraz niepotrzebnego powielanie badań.
Ograniczenia i udzielanie zezwoleń dla bardzo niebezpiecznych substancji spełniających kryteria klasyfikujące je do tzw. CMR (substancje rakotwórcze, mutagenne i toksyczne dla rozrodczości), vPvB (bardzo trwałe i bardzo biokumulujące), PBT (trwałe, biokumulujące i toksyczne) i innych (np. wpływających na układ hormonalny) wprowadza się ograniczenia co do ich specyficznych zastosowań, mające docelowo wykluczyć je z rynku i ze środowiska. Wiele substancji jest niebezpiecznych i powinno zostać wyeliminowanych, jednakże nie można tego zrobić natychmiast, ze względu na to, że są powszechnie używane i w pewnych obszarach rynek mógłby ulec załamaniu. Często przy obecnym stanie wiedzy brak jest dla nich zamienników. W pewnych sytuacjach Europejska Agencja Chemiczna (European Chemical Agency) może zezwolić na ich używanie w konkretnym celu, jednakże autoryzacja (udzielenie zezwolenia) może stanowić olbrzymi koszt i producenci będą zobowiązani do poszukiwania nowych rozwiązań.
Jednym z podstawowych elementów rozporządzenia jest właściwe przekazywanie informacji o zagrożeniach niesionych przez substancje zarówno w górę, jak i w dół łańcucha dostaw. Stąd też na dalszych użytkowników substancji chemicznych nałożono szereg obowiązków.

Podstawowe obowiązki dalszych użytkowników
Określając obowiązki dalszych użytkowników substancji chemicznych, w pierwszej kolejności należy zdefiniować dalszego użytkownika substancji chemicznej w łańcuchu dostaw. Dalszy użytkownik oznacza osobę fizyczną lub prawną mającą siedzibę na terytorium Wspólnoty i niebędącą producentem ani importerem, która używa substancji w jej postaci własnej lub jako składnika preparatu podczas prowadzonej przez siebie działalności przemysłowej lub innej działalności zawodowej. Dystrybutor ani konsument nie są uważani za dalszych użytkowników.
Należy dodać, iż reimport substancji chemicznych podlega wyłączeniu zgodnie z przepisem art. 2 ust. 7 lit. c) dla substancji w ich postaci własnej lub jako składnika preparatów, zarejestrowanych zgodnie z przepisami tytułu II, eksportowanymi z terytorium Wspólnoty przez uczestnika łańcucha dostaw i ponownie importowanymi na terytorium Wspólnoty przez tego samego lub innego uczestnika tego samego łańcucha dostaw, który wykaże, że substancja ponownie importowana jest tą samą substancją, co substancja eksportowana lub dostarczono mu informacje odnoszące się do eksportowanej substancji – zgodnie z art. 31 lub 32 rozporządzenia. Reimporter w takim przypadku jest uważany za dalszego użytkownika.  Należy jednak dodać, iż uczestnikami łańcucha dostaw są wszyscy producenci lub importerzy lub dalsi użytkownicy w łańcuchu dostaw.

więcej w numerze 1/2009