Jan Pióro
specjalista prawa pracy

Badanie pracownika niedopuszczonego do pracy z powodu uzasadnionego podejrzenia, że stawił się do pracy po spożyciu alkoholu albo spożywali alkohol w czasie pracy przeprowadza się na jego żądanie.

Wynikający z przepisów prawa oraz z zasad współżycia społecznego obowiązek zachowania trzeźwości w czasie pracy należy do podstawowych obowiązków pracownika i ciąży na pracowniku nie tylko wówczas gdy wykonuje on pracę w siedzibie zakładu pracy, lecz także wtedy gdy przebywa w jakimkolwiek innym miejscu w czasie przeznaczonym na wykonywanie pracy. Realizacja pracowniczego obowiązku trzeźwości polega m.in. na pozostawaniu w gotowości do wykonywania pracy w stanie trzeźwości przez cały okres, w ramach którego konkretnego dnia pracodawca może od pracownika – w normalnym przebiegu wydarzeń – wymagać świadczenia pracy – orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z 23 lipca 1987 r. I PRN 36/87 OSNC z 1989 r. Nr 2, poz. 32.

Nie powinno być żadnego „marginesu” tolerowania spożywania przez pracowników alkoholu w czasie przeznaczonym na wykonywanie pracy, nawet jeśli w przeszłości spożywanie alkoholu było praktykowane lub tolerowane przez przełożonych pracownika.
Przebywanie pracownika w stanie nietrzeźwości na terenie zakładu pracy lub w innym miejscu wykonywania pracy może stwarzać poważne niebezpieczeństwo nie tylko dla innych zatrudnionych, lecz często również dla infrastruktury zakładu. Stawienie się do pracy po spożyciu alkoholu, w stanie nietrzeźwości, spożywanie alkoholu w czasie pracy uzasadnia rozwiązanie umowy o pracę w trybie art. 52 par. 1 k.p., chyba że zachodzą jakieś wyjątkowe okoliczności, które umożliwią wykazanie, iż wina pracownika w konkretnym przypadku przybycia do pracy w stanie po użyciu alkoholu była w ogóle wyłączona.

Napojem alkoholowym – w myśl legalnej definicji – jest produkt przeznaczony do spożycia zawierający alkohol etylowy pochodzenia rolniczego w stężeniu przekraczającym 0,5 proc. jednostek objętościowych napoju. Wnoszenie napojów alkoholowych (napojem alkoholowym jest również piwo!) na tereny objęte zakazem, w szczególności na teren zakładu pracy rozumiany jako obszar podległy konkretnemu pracodawcy objęty jego sferą działania, jest zabronione. Zakaz wnoszenia napojów alkoholowych dotyczy nie tylko pracowników, lecz także innych osób wchodzących na teren zakładu, bez względu na cel wejścia. O zakazie wnoszenia napojów alkoholowych oraz rygorach w razie niezastosowania się do tego zakazu pracodawca jest obowiązany zapewnić niezbędną informację, a w odniesieniu do pracowników – doprowadzić ją do wiadomości w trybie przyjętym w zakładzie pracy.

Straż przemysłowa, ochrona obiektu lub inne osoby upoważnione przez pracodawcę powinny nie wpuścić na teren zakładu osób, w stosunku do których powzięły uzasadnione podejrzenie, że wbrew zakazowi wnoszą napoje alkoholowe, chyba że przeprowadzona na żądanie tych osób kontrola nie potwierdzi podejrzenia.
W przypadku, gdy osoba mająca zamiar wejścia na teren zakładu posiada przy sobie napój alkoholowy jest obowiązana przekazać napój do depozytu. Do depozytu mogą być przyjęte napoje alkoholowe wyłącznie w zamkniętych, oryginalnych naczyniach. Osobie, która przekazała napoje alkoholowe, wydaje się pokwitowanie zawierające: wyszczególnienie ilości, rodzaju i gatunku alkoholu oraz pouczenie o terminie odebrania depozytu i skutkach niedotrzymania tego terminu.
Odebranie napoju alkoholowego z depozytu następuje za zwrotem pokwitowania. Nie odebrane z depozytu w terminie pięciu dni od daty oddania na przechowanie napoje alkoholowe podlegają niezwłocznemu komisyjnemu zniszczeniu. Z czynności tej sporządza się protokół.
Pracodawca jest obowiązany prowadzić ewidencję depozytów i opłat za przechowywanie napojów alkoholowych oraz sporządzać protokoły zniszczenia napojów alkoholowych.

Pracodawca lub osoba przez niego upoważniona, jeżeli powzięły uzasadnione podejrzenie, że pracownik stawił się do pracy w stanie po użyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości albo doprowadził się do takiego stanu w czasie pracy, mają obowiązek niedopuszczenia takiego pracownika do pracy. Okoliczności stanowiące podstawę decyzji powinny być podane pracownikowi do wiadomości.

Stan po użyciu alkoholu obejmuje przypadki, w których stwierdzona zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do stężenia we krwi od 0,2 ‰ do 0,5‰ alkoholu albo obecność w wydychanym powietrzu od 0,1 mg do 0,25 mg alkoholu w 1dm3.
Stan nietrzeźwości zachodzi wtedy gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do stężenia we krwi powyżej 0,5‰ alkoholu albo obecność powyżej 0,25 mg alkoholu w 1dm3 w wydychanym powietrzu.

Badanie konieczne do ustalenia zawartości alkoholu w organizmie może być wykonywane metodą badania na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu albo krwi lub moczu.
Najbardziej powszechną, bo najmniej skomplikowaną metodą jest badanie wydychanego powietrza atestowanym probierzem trzeźwości (alkomatem) przez przedmuchiwanie go przez osobę poddaną badaniu. W miarę możliwości badanie (probierzem trzeźwości) na zawartość alkoholu w organizmie powinno być przeprowadzone w pierwszej kolejności, jako poprzedzające badania przeprowadzane innymi metodami. Badanie przeprowadza się z zachowaniem norm sanitarnych przy użyciu jednorazowego ustnika do przedmuchiwania alkomatu. Badanie wydychanego powietrza na zawartość alkoholu może przeprowadzać osoba upoważniona przez pracodawcę.

więcej w numerze 3/2009