dr adw. Małgorzata Paszkowska
ekspert w ochronie zdrowia

W nowej ustawie, podobnie jak w poprzedniej, znajduje się słowniczek definicji ustawowych - zawierający 35 definicji - który bezpośrednio wyjaśnia, jak należy rozumieć poszczególne pojęcia w niej zawarte.

Choroby zakaźne towarzyszyły człowiekowi od samego początku. Opisy chorób zakaźnych, proponowane leczenie i profilaktyka pojawiały się już w starożytnych Chinach, a także w Księgach Hipokratesa. Dopiero w 1796 r. w Europie pojawiła się pierwsza szczepionka. W XX i XXI wieku w krajach rozwiniętych opanowano większość chorób zakaźnych, jednak poważnym problemem stały się oporne na działanie antybiotyków szczepy drobnoustrojów, a także pojawiające się nowe schorzenia wywoływane przez nieznane lub nierozpoznane do tej pory patogeny. Choroby zakaźne, takie jak gruźlica, odra czy grypa stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia ludzi. Mogą one łatwo rozprzestrzeniać się, jeżeli na czas nie zostaną podjęte odpowiednie działania. Pojawiły się nowe choroby, takie jak HIV/AIDS czy zespół ostrej niewydolności oddechowej (SARS), a znane wcześniej choroby mogą przybierać nowe niebezpieczne formy, jak np. gruźlica wielolekooporna.

Obowiązek państwa, polegający na zapewnieniu ochrony społeczeństwa przed skutkami i niebezpieczeństwami chorób zakaźnych i zakażeń uregulowany był przez ostatnich kilka lat w ustawie z 6 września 2001 r. o chorobach zakaźnych i zakażeniach. Jednakże z 1 stycznia 2009 r. weszła w życie nowa ustawa dotycząca chorób zakaźnych, która zastąpiła wcześniejszą ustawę. Podstawowym aktem prawnym regulującym obecnie problematykę ochrony przed zakażeniami i chorobami zakaźnymi jest ustawa z 5 grudnia 2008 o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. Nr 234, poz. 1570).

Powyższa ustawa określa:
1) zasady i tryb zapobiegania oraz zwalczania zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym zasady i tryb rozpoznawania i monitorowania sytuacji epidemiologicznej oraz podejmowania działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych w celu unieszkodliwienia źródeł zakażenia, przecięcia dróg szerzenia się zakażeń i chorób zakaźnych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie,
2) zadania organów administracji publicznej w zakresie zapobiegania oraz zwalczania zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi,
3) uprawnienia i obowiązki świadczeniodawców oraz osób przebywających na terytorium RP w zakresie zapobiegania oraz zwalczania zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Przedmiotem artykułu jest przybliżenie regulacji prawnych dotyczących podstawowych pojęć oraz badań sanitarno-epidemiologicznych i szczepień ochronnych jako środków zapobiegających chorobom zakaźnym. Przepisy ustawy stosuje się do zakażeń i chorób zakaźnych, których wykaz jest określony w załączniku do ustawy, oraz biologicznych czynników chorobotwórczych wywołujących te zakażenia i choroby. W razie niebezpieczeństwa szerzenia się zakażenia lub choroby zakaźnej innych niż wymienione w powyższym wykazie, minister właściwy do spraw zdrowia może ogłosić, w drodze rozporządzenia, zakażenie lub chorobę zakaźną oraz, o ile jest znany, wywołujący je biologiczny czynnik chorobotwórczy, a jeżeli to konieczne – szczególny sposób postępowania świadczeniodawców i osób narażonych na zakażenie lub zachorowanie przez czas określony w rozporządzeniu.

więcej w numerze 3/2009