Katarzyna Orlak
psycholog i menedżer, Stowarzyszenie Zdrowa Praca

Położną może być osoba, która z jednej strony, jest odporna psychicznie, z drugiej – wrażliwa na czyjś ból i cierpienie.

Ocena ryzyka zawodowego wynikającego z psychospołecznych zagrożeń na stanowisku położnej wykonana została metodą wskaźnikową RISK SCORE, w której poziom ryzyka szacuje się w oparciu o trzy elementy, tj. ekspozycję na zagrożenie (E), prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia (P) oraz możliwe skutki zdarzenia (S), według zasad przedstawionych w Ramce nr 1. Podstawą do analizy czynników stresogennych na stanowisku pracy były dane o psychospołecznych warunkach pracy średniego personelu medycznego uzyskane od 455 osób na podstawie kwestionariusza Psychospołecznych Warunków Pracy oraz obiektywna ocena cech pracy dokonana w oparciu o Kwestionariusz do oceny cech pracy. Skutki zagrożeń oceniane były z uwzględnieniem właściwości działania stresu na organizm człowieka, tj. kumulowania się obciążenia oraz zróżnicowania ludzi pod względem ujawnianych reakcji na stres.

Psychospołeczna charakterystyka stanowiska pracy
Podstawowym celem pracy położnej jest obserwacja, pielęgnacja i udział w leczeniu kobiet ciężarnych oraz chorych ginekologicznie. Do głównych zadań na tym stanowisku należy troska o zdrowie kobiety w każdym okresie jej życia, a także wsparcie, edukacja i pomoc przyszłym matkom. Ponadto położna odpowiada za przygotowanie kobiety do porodu, odebranie porodu samodzielnie lub asystując lekarzowi oraz sprawowanie opieki nad matką i dzieckiem w pierwszych tygodniach po porodzie. Położna ma także obowiązek podejmowania koniecznych działań w sytuacjach nagłych, do czasu przybycia lekarza, takich jak np. ręczne wydobycie łożyska i przyjmowanie porodu z położenia miednicowego.

Położna musi posiadać wiedzę zarówno teoretyczną, jak i praktyczną z zakresu położnictwa, ginekologii, pediatrii. Zdobytą wiedzę musi wciąż pogłębiać i aktualizować.
W myśl obowiązujących przepisów4 położna to samodzielny zawód. W praktyce oznacza to, że położna może udzielać świadczeń zdrowotnych, szczególnie leczniczych, bez zlecenia lekarskiego.
Położna pracuje w różnych miejscach. Zazwyczaj są to przychodnie, kliniki, szpitale. W niektórych przypadkach mogą to być też mieszkania prywatne. Podobnie jak inni pracownicy służby zdrowia, tak i położne są narażone na zwiększone ryzyko zakażeń chorobami, głównie wirusowym zapaleniem wątroby.

Położna część obowiązków wykonuje samodzielnie i indywidualnie, jednak często (np. przy porodzie) działa w ramach zespołu. Z tego powodu musi potrafić współdziałać z innymi ludźmi. Ze względu na specyfikę zawodu położna ma stały kontakt z ludźmi.
Godziny pracy położnej są zmienne i zależą od systemu pracy danej placówki. Praca odbywa się także w nocy oraz w dni wolne od pracy.
Położna musi potrafić nawiązać kontakt z pacjentką. Położną może być osoba, która z jednej strony, jest odporna psychicznie, z drugiej – wrażliwa na czyjś ból i cierpienie. Powinna ją cechować opiekuńczość i gotowość niesienia pomocy, a także cierpliwość, dokładność i operatywność. Ponadto istotne są: odporność na stres, umiejętność radzenia sobie w trudnych sytuacjach, sprawność manualna, siła fizyczna, odporność na zmęczenie. Nie bez znaczenia jest też takt i odpowiedzialność moralna.

Psychospołeczne czynniki szkodliwe i uciążliwe na stanowisku
- wymagana stała, pełna sprawność psychofizyczna – wymagany dobry wzrok i słuch, pamięć, zdolność koncentracji uwagi
- praca zmianowa, konieczność stałego czuwania również w nocy
- duża odpowiedzialność za zdrowie i życie innych ludzi
- ekspozycja na traumę, w przypadku patologii ciąży, poronień, martwych urodzeń itp.
- konflikty zewnętrzne – wynikające z konieczności współpracy z innymi członkami personelu medycznego oraz ekspozycji na gwałtowne emocje pacjentów i ich rodzin
- niska kontrola behawioralna – znikomy udział w decyzjach dotyczących materialnego, społecznego i organizacyjnego środowiska pracy, brak możliwości decydowania o tym kiedy i w jaki sposób wykonać zadanie, brak wpływu na nieprzyjemne fizyczne warunki pracy
- obniżona kontrola poznawcza – brak jasności kryteriów oceny pracy
- brak wsparcia, szczególnie od przełożonych

więcej w numerze 3/2009