Agnieszka Stefko
Centralny Instytut Ochrony Pracy - Państwowy Instytut Badawczy

Rękawice o dobrych parametrach ochronnych, jednak o niewłaściwie dobranej wielkości, nie tylko nie zapewnią wymaganej ochrony, ale będą stwarzały dodatkowe ryzyko urazów rąk.

Dobór odpowiednich rękawic odpornych na przecięcia to jedno z podstawowych działań zapobiegających urazom rąk powstałych w wyniku przecięć na skutek wykonywania prac w kontakcie z ostrymi narzędziami, elementami maszyn lub materiałami podlegającymi obróbce.
Ochrona rąk przed przecięciami powinna być jednak rozumiana szerzej i obejmować nie tylko prawidłowy dobór rękawic ochronnych, ale w pierwszej kolejności – działania techniczne i organizacyjne, np. zapewnienie odpowiednich osłon w urządzeniach, wykonywanie prac zgodnie z instrukcjami bezpieczeństwa i higieny pracy, odpowiednią organizację stanowiska pracy, a także system szkoleń pracowników uwzględniający m.in. prawidłowe stosowanie i obchodzenie się z rękawicami ochronnymi.

Urazy rąk na skutek przecięcia mogą występować np. podczas kontaktu rąk pracownika z ostro zakończonymi nożami ręcznymi czy nożami z napędem, których ostrza mogą mieć krawędzie całkowicie gładkie lub chropowate, zakończone wielorowkowo lub wielokątowo (noże taśmowe, pionowe noże poruszające się ruchem posuwisto-zwrotnym, obrotowe noże tarczowe i noże innej konstrukcji napędzane elektrycznie lub pneumatycznie), a także podczas prac związanych z obsługą pilarek. Przecięcie może być również przyczyną urazów rąk, jeśli pracownik wykonuje czynności w kontakcie z ostrymi, często chropowatymi krawędziami i przedmiotami, np. taflami szkła, arkuszami blachy, odlewami, częściami metalowymi przyrządów, opiłkami, drobnymi wiórkami itp.

Ręce blisko ostrza
Zagrożenie przecięciami i jednocześnie ukłuciami ostrymi nożami ręcznymi występuje przede wszystkim w przemyśle spożywczym, głównie mięsnym – w rzeźniach, zakładach przetwórczych, a także w zakładach zbiorowego żywienia. Urazy rąk w wyniku przecięć i ukłuć nożami ręcznymi mogą występować również w gałęziach przemysłu, w których pracownicy stosują noże ręczne, np. w przemyśle tworzyw sztucznych, skórzanym, tekstylnym i papierniczym. W rzeźniach, zakładach przetwórstwa mięsnego oraz w zakładach odzieżowych stosowane są również noże z napędem w celu szybkiego przecięcia materiałów odpornych na cięcie. Duże ryzyko poważnych urazów rąk podczas czynności cięcia z zastosowaniem noży z napędem wynika z konieczności przystawiania przedmiotu poddawanego obróbce blisko ostrza, co ogranicza możliwość zastosowania osłon zabezpieczających całą krawędź tnącą ostrza. Powoduje to, że ręce pracownika znajdują się zawsze blisko ostrza i są narażone na urazy.

Ryzyko urazów rąk w wyniku przecięć przenośną pilarką łańcuchową dotyczy m.in. pracowników leśnictwa, przemysłu drzewnego, gospodarstw rolnych, ogrodnictwa i zieleni miejskiej oraz innych zakładów zajmujących się wycinką i pielęgnacją drzew i krzewów, a także pracowników budownictwa, którzy wykonują m.in. prace związane z przycinaniem elementów drewnianych oraz innych.
Zagrożenie przecięciami ostrymi narzędziami i elementami występuje również w przemyśle metalowym, maszynowym, ceramicznym hutniczym, odlewniczym, elektronicznym, samochodowym, meblarskim, szklarskim, stoczniowym, przy pracach stolarskich, montażowych, konserwacyjnych i naprawczych, remontowych, przy obróbce metali i blach, przy segregacji odpadów oraz we wszystkich gałęziach przemysłu i działalności człowieka, w których stosuje się noże, ostrza, pilarki i inne ostre narzędzia oraz tam, gdzie pracownik ma kontakt z elementami i przedmiotami ostrymi i chropowatymi.
Należy podkreślić, że urazy rąk w wyniku przecięcia mogą występować nie tylko podczas samego procesu cięcia z wykorzystaniem ostrych narzędzi czy podczas obróbki i przenoszenia ostrych elementów, ale również podczas zmiany noży, ostrzy, ich czyszczenia i konserwacji, regulacji osłon czy przenoszenia narzędzi ostrych.

Rękawice ochronne jako środek ochrony rąk przed przecięciami
Z uwagi na specyfikę i różnorodność stanowisk pracy, wykonywanych czynności, a także stosowanych narzędzi i materiałów oraz związanych z tym zagrożeń, jak również ze względu na ogromną różnorodność dostępnych na rynku rękawic chroniących przed czynnikami mechanicznymi, szczególnego znaczenia nabiera prawidłowy dobór rękawic odpornych na przecięcia. Należy zwrócić uwagę na to, że nie każdy typ rękawic chroniących przed czynnikami mechanicznymi, a nawet przed przecięciami, będzie odpowiedni do konkretnych zastosowań.
Rękawice ochronne, podobnie jak i pozostałe środki ochrony indywidualnej powinny spełniać zasadnicze wymagania dyrektywy Rady Wspólnot Europejskich nr 89/686/EWG z 21 grudnia 1989 r. [1], której postanowienia wprowadza w Polsce rozporządzenie ministra gospodarki z 21 grudnia 2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej [2]. Wszystkie wprowadzane na rynek UE rękawice ochronne, czyli wyroby zaliczane do środków ochrony indywidualnej, bez względu na kategorię, do której przynależą, powinny podlegać ocenie zgodności i być oznakowane znakiem CE. Procedury oceny zgodności są różne w zależności od przynależności środków ochrony indywidualnej, w tym rękawic ochronnych, do jednej z trzech kategorii odnoszących się do poziomu zagrożeń.
Rękawice chroniące przed czynnikami mechanicznymi, które powodują skutki większe niż powierzchniowe, w tym rękawice chroniące przed przecięciami, są zaliczane do kategorii II i w ramach procedury oceny zgodności podlegają ocenie typu WE wykonywanej przez jednostkę notyfikowaną, co skutkuje wydaniem certyfikatu oceny typu WE. W tym przypadku rękawice są poddawane badaniom i ocenie zgodnie z normami zharmonizowanymi z dyrektywą 89/686/EWG, które stanowią narzędzie do potwierdzenia zgodności wyrobów z zasadniczymi wymaganiami dyrektywy. Do oceny spełnienia zasadniczych wymagań dyrektywy w odniesieniu do rękawic chroniących przed przecięciami są stosowane następujące normy europejskie:
• PN-EN 388:2006 (EN 388:2003) [3] – dotyczy rękawic chroniących przed zagrożeniami mechanicznymi, w tym przecięciami o skutkach większych niż powierzchniowe, które mogą wystąpić w wyniku kontaktu z ostrymi przedmiotami lub powierzchniami,
• PN-EN 381-7:2002 (EN 381-7:1999) [4] – dotyczy rękawic chroniących przed przecięciem przenośną pilarką łańcuchową,

więcej w numerze 4/2009