Szkodliwości związane z pracą zawodową zagrażały zdrowiu człowieka już od zarania dziejów. Jednak uświadomienie ryzyka związanego z warunkami pracy nastąpiło znacznie później. Wiek XX i XXI przyniósł wiele nowoczesnych rozwiązań technologicznych, które w znaczący sposób zmieniły warunki życia i pracy.

Wprowadzone zmiany wpłynęły na osiąganie coraz lepszych wyników, podniosły komfort pracy, ograniczyły liczbę wypadków związanych z wykonywaniem czynności zawodowych. Z drugiej jednak strony, odkrycia nauk medycznych dostarczyły nam wiedzy o nowych czynnikach ryzyka, nieznanych wcześniej, które nie ograniczają się już tylko do środowiska zakładu pracy, lecz przenoszą się do środowiska zewnętrznego i sprawiają, że szkodliwości te zaczynają zagrażać ogólnej populacji. Należą do nich m.in. czynniki biologiczne, które mogą wywoływać choroby zakaźne.
Jedną z nich jest legionelloza, określana jako wieloukładowa choroba zakaźna, z objawami ze strony układu oddechowego, pokarmowego, moczowego i nerwowego. W chorobie tej w cięższych przypadkach obserwuje się atypowe zapalenie płuc z wysoką ciepłotą ciała, kaszlem, niewydolnością oddechową, utratą przytomności lub splątaniem umysłowym. Najczęściej wykrywaną i najlepiej opisaną jest tzw. „choroba legionistów”. Choroba rozpoczyna się nagle zespołem objawów prodromalnych, następnie rozwija się ciężkie zapalenie płuc, często obustronne z niewydolnością oddechową oraz objawami ze strony układu nerwowego. Szacuje się, że wśród ciężkich zapaleń płuc choroba legionistów stanowi ok. 5-20 proc., śmiertelność wynosi ok.13-20 proc., a w przypadkach zakażenia nabytego w szpitalu znacznie wzrasta, nawet do 30-50 proc.
Czynnikiem etiologicznym legionelozy są bakterie z rodzaju Legionella. Do zakażenia dochodzi poprzez wdychanie skażonego pałeczkami Legionella pyłu lub aerozolu wody w powietrzu, pochodzącego z urządzeń klimatyzacyjnych, nawilżaczy powietrza, natrysków, aparatury stomatologicznej itp. Poznano je dopiero w 1976 r. w wyniku prowadzonych poszukiwań przyczyn epidemii ciężkiego zapalenia płuc, która wybuchła wśród personelu i gości jednego z hoteli w Filadelfii, podczas zjazdu weteranów Legionu Amerykańskiego. Zachorowały wówczas 186 osoby, z których 34 zmarły.

Pierwsze badania i pierwsze zidentyfikowane przypadki legionelozy miały miejsce w Stanach Zjednoczonych, pierwsze przypadki w Europie Zachodniej zarejestrowano w 1978 r., a następnie we wszystkich krajach sąsiadujących z Polską. Laboratoryjne badania diagnostyczne rozpoczęto w naszym kraju dopiero w 1997 r., w związku z zawleczeniem zachorowań z hoteli w Polsce (m.in. w Kołobrzegu, Szczecinie, Gdańsku) do Szwecji i Danii. W roku 2005 r. zarejestrowano w Polsce 21 przypadków, w 2004 – 8 zachorowań, w 2003r. – 3 zachorowania. Dzięki aktywnym działaniom służb sanitarno-epidemiologicznych niska początkowo liczba zgłoszonych zachorowań wzrasta corocznie. Według danych Departamentu statystyki GUS, zapalenie płuc o etiologii zakaźnej zgłoszone jako J12-J18 według kodów ICD-10 było w Polsce przyczyną zgonu ogółem 7 605 osób. Z powodu braku danych dotyczących wykonywania poza PZH diagnostycznych badań laboratoryjnych w kierunku zakażenia pałeczkami Legionella, nie można stwierdzić, czy i jaki odsetek zgonów spowodowany był tym zakażeniem.

Wrażliwość i narażenie na zakażenie
Na zakażenie pałeczkami Legionella wrażliwa jest cała populacja, jednak niektóre zawody wykonywane w specyficznym mikroklimacie w znacznym stopniu zwiększają ryzyko wystąpienia infekcji. Do osób narażonych na infekcję w związku z wykonywaną pracą należą przede wszystkim:
• pracownicy ochrony zdrowia, w tym dentyści i personel pomocniczy, mikrobiolodzy, salowe, osoby obsługujące urządzenia do hydroterapii, pracownicy instytucji naukowych i ośrodków badawczych,
• pracownicy ośrodków rekreacyjnych, w których prowadzona jest odnowa biologiczna,
• osoby pracujące w pomieszczeniach klimatyzowanych, np. biurach,
• kierowcy samochodów ciężarowych oraz innych maszyn samobieżnych wyposażonych w klimatyzację,
• pracownicy platform wiertniczych (przeprowadzone badania serologiczne pracowników zatrudnionych na polskich platformach wiertniczych, w związku z częstym występowaniem u nich zapaleń górnych dróg oddechowych, wykazały u 25 proc. badanych obecność przeciwciał przeciw Legionella pneumophila),
• pracownicy sfery usług, np. konserwatorzy urządzeń wodno-kanalizacyjnych, sprzątaczki, pokojówki, fryzjerzy, kosmetyczki.
Do osób wysokiego ryzyka zakażeń należy dodać również dwie grupy...

Maria Widawska

więcej w numerze 1/2009