dr adw. Małgorzata Paszkowska
ekspert w ochronie zdrowia

Rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych stanowiło i stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia całej populacji. Jak podają statystyki zgony z powodu schorzeń zakaźnych stanowią ok. 25 proc. wszystkich zgonów na świecie.

 Prawo przewiduje zespół instrumentów służących ochronie społeczeństwa przed chorobami zakaźnymi. Podstawowym aktem prawnym regulującym obecnie problematykę ochrony przed zakażeniami i chorobami zakaźnymi jest ustawa z dnia 5 grudnia 2008 o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi(Dz. U. Nr 234, poz. 1570). Przedmiotem artykułu jest przedstawienie instrumentów prawnych przewidzianych przez ustawodawcę w ustawie z dnia 5 grudnia 2008 o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi jako środki ochrony społeczeństwa przed chorobami zakaźnymi w przypadku ich rozpoznania(podejrzenia). Instrumenty powyższe dotyczą przede wszystkim obowiązkowych zgłoszeń oraz wielopostaciowego przymusu medycznego.

Generalne obowiązki świadczeniodawców
Ustawa określa katalog obowiązków świadczeniodawców medycznych w zakresie przeciwdziałania zakażeniom i chorobom zakaźnym. Pod pojęciem świadczeniodawcy medycznego należy rozumieć zakłady opieki zdrowotnej oraz personel medyczny a w szczególności lekarzy udzielających świadczeń zdrowotnych. Zgodnie z prawem zakład opieki zdrowotnej reprezentuje jego kierownik(zwany w praktyce dyrektorem) i to na nim ciąży część obowiązków ustawowych w zakresie zapobiegania zakażeniom i chorobom zakaźnym. Omawiana ustawa nakłada na kierowników zakładów opieki zdrowotnej zarówno publicznych jak i niepublicznych a także na osoby udzielające świadczeń zdrowotnych generalny obowiązek przeciwdziałania zakażeniom i chorobom zakaźnym. Działania powyższe powinny obejmować w szczególności:
1) ocenę ryzyka wystąpienia zakażenia związanego z wykonywaniem świadczeń zdrowotnych,
2) monitorowanie czynników alarmowych i zakażeń związanych z udzielaniem świadczeń zdrowotnych w zakresie wykonywanych świadczeń,
3) opracowanie, wdrożenie i nadzór nad procedurami zapobiegającymi zakażeniom i chorobom zakaźnym związanym z udzielaniem świadczeń zdrowotnych,
4) stosowanie środków ochrony indywidualnej i zbiorowej w celu zapobieżenia przeniesieniu na inne osoby biologicznych czynników chorobotwórczych,
5) wykonywanie badań laboratoryjnych oraz analizę lokalnej sytuacji epidemiologicznej w celu optymalizacji profilaktyki i terapii antybiotykowej.
Szczególne obowiązki związane są z tzw. zakażeniami szpitalnymi i dotyczą przede wszystkim kierowników szpitali. Zgodnie z art. 14 analizowanej ustawy kierownicy szpitali są obowiązani do wdrożenia i zapewnienia funkcjonowania systemu zapobiegania i zwalczania zakażeń szpitalnych.

Powyższy system powinien obejmować następujące działania tj.:
1) powołanie i nadzór nad działalnością zespołu i komitetu kontroli zakażeń szpitalnych,
2) ocenę ryzyka i monitorowanie występowania zakażeń szpitalnych i czynników alarmowych,
3) organizację udzielania świadczeń zdrowotnych, w sposób zapewniający:
a) zapobieganie zakażeniom szpitalnym i szerzeniu się czynników alarmowych,
b) warunki izolacji pacjentów z zakażeniem lub chorobą zakaźną oraz pacjentów szczególnie podatnych na zakażenia szpitalne,
c) możliwość wykonywania badań laboratoryjnych w ciągu całej doby,
d) wykonywanie badań laboratoryjnych, umożliwiających identyfikację biologicznych czynników chorobotwórczych wywołujących zakażenia i choroby zakaźne,
e) ograniczenie narastania lekooporności biologicznych czynników chorobotwórczych w wyniku niewłaściwego stosowania profilaktyki i terapii antybiotykowej,
4) monitorowanie i rejestrację zakażeń szpitalnych i czynników alarmowych.
5) zgłaszanie w ciągu 24 godzin potwierdzonego epidemicznego wzrostu liczby zakażeń szpitalnych właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu.

W szpitalach powinny działać: zespół kontroli zakażeń szpitalnych (w jego skład wchodzą lekarz jako przewodniczący zespołu oraz pielęgniarka lub położna jako specjalista do spraw epidemiologii lub higieny i epidemiologii a także   diagnosta laboratoryjny jako specjalista do spraw mikrobiologii, jeżeli lekarz członek zespołu nie posiada specjalizacji z dziedziny mikrobiologii lekarskiej) oraz komitet kontroli zakażeń szpitalnych, w którego skład wchodzą następujący pracownicy: szpitala kierownik szpitala lub jego przedstawiciel oraz wyznaczeni przez niego kierownicy komórek organizacyjnych szpitala, w tym działu diagnostyki mikrobiologicznej, centralnej sterylizatorni, apteki szpitalnej - jeżeli szpital posiada takie komórki organizacyjnej, przewodniczący oraz członkowie zespołu kontroli zakażeń szpitalnych i osoba kierująca pracą pielęgniarek w szpitalu a także  lekarz wykonujący zadania służby medycyny pracy. Jeśli chodzi o personel medyczny to lekarze są podstawowym podmiotem zobowiązanym przez ustawę do określonych działań mających na celu zapobieganie i zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych. Ustawa zobowiązuje lekarzy podobnie jak kierowników ZOZ podejmowania działań zapobiegających szerzeniu się zakażeń i chorób zakaźnych a także do przeprowadzania u pacjentów obowiązkowych badań sanitarno-epidemiologicznych.

Podejrzenie/rozpoznanie choroby zakaźnej lub zakażenia
Lekarz, pielęgniarka, położna lub osoba wykonująca inny zawód medyczny, którzy podejrzewają lub rozpoznają zakażenie lub chorobę zakaźną, są zobowiązani pouczyć zakażonego lub chorego na chorobę zakaźną lub osobę sprawującą prawną lub faktyczną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną o środkach służących zapobieganiu przeniesieniu zakażenia na inne osoby oraz o ewentualnym obowiązku badań sanitarno-epidemiologicznych. W przypadku rozpoznania zakażenia, które może przenosić się drogą kontaktów seksualnych, lekarz ma obowiązek poinformować zakażonego o konieczności zgłoszenia się do lekarza partnera lub partnerów seksualnych zakażonego. Informację o powiadomieniu zakażonego o powyższym obowiązku należy wpisać do dokumentacji medycznej wraz z podpisem zakażonego. Lekarz, który podejrzewa lub rozpoznaje zakażenie, chorobę zakaźną lub zgon z powodu zakażenia lub choroby zakaźnej ma obowiązek, w ciągu 24 godzin od momentu rozpoznania lub powzięcia podejrzenia zakażenia, choroby zakaźnej lub zgonu z powodu zakażenia lub choroby zakaźnej, zgłoszenia tego faktu:
• państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu właściwemu dla miejsca rozpoznania zakażenia lub choroby zakaźnej lub
• państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu, lub
• innym podmiotom właściwym ze względu na rodzaj choroby zakaźnej, zakażenia lub zgonu z powodu choroby zakaźnej.

W przypadku osób przyjmowanych do szpitala z powodu zakażenia lub choroby zakaźnej lub poddanych hospitalizacji z innych przyczyn, u których rozpoznano zakażenie lub chorobę zakaźną, obowiązek powyższego zgłoszenia spoczywa na kierowniku szpitala...

więcej w numerze 4/2009