dr adw. Małgorzata Paszkowska
ekspert w ochronie zdrowia

Nauczyciele to jedna z liczniejszych grup zawodowych w Polsce, a ich status pracowniczy został uregulowany w odrębnych od Kodeksu pracy przepisach.

Obowiązujące obecnie w Polsce ustawodawstwo rozróżnia dwa rodzaje nauczycieli: nauczycieli, do których stosuje się ustawę z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela oraz nauczycieli akademickich – ustawa z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. Jednym z istotnych problemów związanych z wykonywaniem zawodu nauczyciela są kłopoty ze zdrowiem. Nauczyciele, poza prawem do świadczeń zdrowotnych z ubezpieczenia zdrowotnego, w takim samym zakresie, jak inni pracownicy mają prawo do profilaktycznej opieki zdrowotnej na zasadach określonych w Kodeksie pracy. Wynik (stwierdzenie przeciwwskazań do pracy na stanowisku nauczyciela) lub uchylanie się od uczestnictwa w badaniach profilaktycznych dla nauczycieli ma bardzo istotny wpływ na trwałość ich stosunku pracy. Ponadto nauczyciele posiadają jedno specyficzne uprawnienie związane ze świadczeniami zdrowotnymi, tj. prawo do urlopu dla poratowania zdrowia.

Nauczyciel, jak każdy zatrudniony i ubezpieczony, ma prawo do zasiłku chorobowego z powodu czasowej niezdolności do pracy, orzekanej na zasadach ogólnych. W razie przedłużania się problemów zdrowotnych, w sytuacji gdy dłuższa przerwa w pracy może wpłynąć korzystnie na poprawę stanu zdrowia i odzyskanie zdolności do pracy, nauczyciel może skorzystać z urlopu dla poratowania zdrowia. Celem artykułu jest przybliżenie regulacji prawnych dotyczących nauczycielskiego urlopu dla poratowania zdrowia. Urlop dla poratowania zdrowia przysługuje określonym kategoriom pracowników, których stosunek pracy regulują przepisy szczególne. Urlop dla poratowania zdrowia jest świadczeniem ze stosunku pracy, na ogół kwalifikowanym normatywnie jako „prawo” lub „uprawnienie” pracownika.

Urlop z Karty Nauczyciela
Karcie Nauczyciela podlegają przede wszystkim nauczyciele zatrudnieni w:
1) publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach oraz zakładach kształcenia i placówkach doskonalenia nauczycieli działających na podstawie ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty,
2) zakładach poprawczych, schroniskach dla nieletnich oraz rodzinnych ośrodkach diagnostyczno-konsultacyjnych działających na podstawie ustawy z 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich,
3) publicznych kolegiach pracowników służb społecznych.

W Polsce kwalifikacje do nauczania zdobywa się przez ukończenie studiów wyższych z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym. Stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która: posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje, przestrzega podstawowych zasad moralnych oraz spełnia warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania zawodu. Ogólne podstawy prawne w zakresie ochrony zdrowia nauczycieli znajdują się w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (prawo do świadczeń zdrowotnych z ubezpieczenia zdrowotnego) i Kodeksie pracy (badania profilaktyczne), a szczególne w Karcie Nauczyciela i wydanym na jej podstawie rozporządzeniu wykonawczym. W świetle obowiązujących przepisów, nauczyciel jako pracownik podlega obligatoryjnie ubezpieczeniu zdrowotnemu i w związku z tym ma prawo do świadczeń zdrowotnych z ubezpieczenia zdrowotnego (takich samych, jak inni ubezpieczeni). Nauczyciele, podobnie jak wszyscy pracownicy, podlegają profilaktycznym badaniom lekarskim na podstawie art. 229 Kodeksu pracy.

Nauczyciele należą do jednej z nielicznych grup zawodowych, podobnie jak np. sędziowie, uprawnionych do urlopu dla poratowania zdrowia. Celem powyższego urlopu jest przeprowadzenie zaleconego przez lekarza leczenia. Prawo do pierwszego urlopu dla poratowania zdrowia nauczyciel nabywa po spełnieniu łącznie następujących warunków:
• zatrudnienia w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony,
• co najmniej siedmioletniego stażu pracy w szkole,
• uzyskania orzeczenia lekarskiego o potrzebie przeprowadzenia leczenia.

Do wymaganego okresu siedmioletniej pracy w szkole wlicza się okresy czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby oraz urlopu innego niż wypoczynkowy, trwające łącznie nie dłużej niż 6 miesięcy. W przypadku okresu niezdolności do pracy i urlopu trwających dłużej niż 6 miesięcy wymagany okres pracy przedłuża się o ten okres. Okres siedmioletniej pracy w szkole, uzasadniający prawo do urlopu, powinien przypadać bezpośrednio przed datą rozpoczęcia urlopu dla poratowania zdrowia. Przesłanką uzyskania kolejnego urlopu dla poratowania zdrowia jest zatrudnienie w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony i uzyskanie odpowiedniego orzeczenia lekarskiego. Ponadto nauczycielowi można udzielić kolejnego urlopu dla poratowania zdrowia nie wcześniej niż po upływie roku od dnia zakończenia poprzedniego urlopu dla poratowania zdrowia. Łączny wymiar urlopu dla poratowania zdrowia nauczyciela w okresie całego zatrudnienia nie może przekraczać 3 lat. Dyrektor szkoły udziela urlopu dla poratowania zdrowia w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia, w wymiarze nieprzekraczającym jednorazowo roku. Jednakże nauczycielowi, któremu do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok, urlop dla poratowania zdrowia nie może być udzielony na okres dłuższy niż do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym nauczyciel nabywa uprawnienia emerytalne. Termin końcowy urlopu dla poratowania zdrowia wyznacza wtedy data, w której nauczyciel nabywa uprawnienia emerytalne. W art. 73 Karty Nauczyciela nie jest przewidziany odrębny tryb w zakresie przedłużania urlopu dla poratowania zdrowia.

O potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia, w celu przeprowadzenia zalecanego leczenia, orzeka lekarz ubezpieczenia zdrowotnego leczący nauczyciela. Należy przyjąć, że może być to zarówno tzw. lekarz rodzinny, czyli lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, jak i lekarz specjalista. Lekarz musi wykonywać swój zawód albo w zakładzie opieki zdrowotnej (publicznym, niepublicznym), albo w ramach indywidualnej lub grupowej praktyki medycznej, które to podmioty mają zawartą umowę o udzielanie świadczeń zdrowotnych z Narodowym Funduszem Zdrowia.  Szczegółowy tryb orzekania o urlopie zdrowotnym nauczyciela reguluje rozporządzenie ministra zdrowia z 27 października 2005 r. w sprawie orzekania o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia . Rozporządzenie powyższe reguluje:
• tryb orzekania o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia,
• sposób prowadzenia dokumentacji związanej z wydawaniem orzeczeń o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu oraz wzór orzeczenia,
• organ odwoławczy od orzeczeń,
• termin odwołania się od orzeczenia.

Lekarz ubezpieczenia zdrowotnego leczący nauczyciela orzeka o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia, na podstawie:
1) wyników przeprowadzonego przez siebie badania lekarskiego,
2) wyników badań pomocniczych lub konsultacji specjalistycznych, których wykonanie uzna za niezbędne,
3) dokumentacji medycznej z przebiegu dotychczasowego leczenia.

Orzeczenie sporządza się w trzech egzemplarzach...

więcej w numerze 12/2008