Łukasz Górski
student V roku prawa WPiA Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dla niniejszego zagadnienia kluczową kwestią jest rozróżnienie pracowniczej zdolności prawnej i pracowniczej zdolności do czynności prawnych . Pierwszą reguluje art. 22 par. 2 k.p.; drugą - art. 22 par. 3 k.p.

Posiadanie pracowniczej zdolności prawnej rozstrzyga, czy dana osoba może zyskać przymiot pracownika. Przyznanie jej uzależnione jest od osiągnięcia odpowiedniego wieku. Art. 22 par. 2 k.p. stanowi bowiem, że „Pracownikiem może być osoba, która ukończyła 18 lat", jednocześnie dopuszczając wyjątek od tak bezwzględnego sformułowania, mianowicie „Na warunkach określonych w dziale dziewiątym pracownikiem może być również osoba, która nie ukończyła 18 lat." Dla określenia minimalnego wieku pracownika istotne więc będzie zestawienie i skonfrontowanie uregulowań art. 22 par. 2 k.p. oraz przepisów działu dziewiątego, dotyczącego dopuszczalności zatrudnienia młodocianych. Przepisy tego działu obejmują art. 190 - 206.

Młodociany to osoba, która ukończyła 16, a nie ukończyła 18 lat (art. 190 par. 1 k.p.). Art. 191 k.p. formułuje szereg warunków, po spełnieniu których jego zatrudnienie będzie możliwe.
I tak: par. 1 przyznaje zdolność pracowniczą tym młodocianym, którzy ukończyli co najmniej gimnazjum oraz przedstawili świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu. Dodatkowy warunek stawia par. 2 rozpatrywanego artykułu, w myśl którego młodocianego nieposiadającego kwalifikacji zawodowych wolno zatrudnić tylko w celu przygotowania zawodowego; w przeciwnym wypadku Kodeks dopuszcza także zatrudnienie do wykonywania lekkich prac (art. 2001 i nast.).
Zwrócić należy również uwagę na regulację art. 191 par. 5 k.p. Przepis udziela Ministrowi Pracy i Polityki Socjalnej fakultatywnej kompetencji do wydania, w porozumieniu z Ministrem Edukacji Narodowej, rozporządzenia, w którym określi m. in. przypadki, w których dopuszczalne jest zatrudnienie osób niemających 16 lat. Rozporządzenie może więc jeszcze szerzej zakreślić krąg osób posiadających zdolność pracowniczą. W istocie, obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 grudnia 2002 r. w sprawie przypadków, w których wyjątkowo jest dopuszczalne zatrudnianie młodocianych, którzy nie ukończyli gimnazjum, osób niemających 16 lat, które ukończyły gimnazjum, oraz osób niemających 16 lat, które nie ukończyły gimnazjum  (dalej: rozporządzenie), zezwalając na podejmowanie zatrudnienia przez osoby poniżej 16. roku życia, nie określa jednocześnie dolnej granicy wieku pracownika. Podjęcie pracy przez osoby, które nie ukończyły 16. roku życia możliwe jest po spełnieniu przez nie warunków wymienionych w par. 4 rozporządzenia. Te obejmują wyrażenie zgody przez przedstawiciela ustawowego lub opiekuna, przedstawienie zaświadczenia lekarza, uprawnionego do przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników, stwierdzającego, że praca danego rodzaju nie zagraża zdrowiu tej osoby oraz przedstawienie pozytywnej opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej. Dodatkowo, w przypadku osoby niemającej 16 lat, która nie ukończyła gimnazjum, wymagane jest uzyskanie zezwolenia dyrektora gimnazjum, w którego obwodzie mieszka ta osoba, na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą.

więcej w numerze 6/2009