Katarzyna Orlak
psycholog i menedżer, Stowarzyszenie Zdrowa Praca

Aktor jest zawodem artystycznym. Osoba uprawiająca ten zawód kreuje postaci sceniczne oraz współtworzy fragmenty komunikacji, pozwalającej przedstawić widzowi wirtualną rzeczywistość teatru lub filmu i zrozumieć przekazywane treści.

Aktor ma ciągły kontakt z innymi ludźmi: ekipą i widzami, co wiąże się z jednej strony, ze swoistym uzależnieniem od współpracowników (kreacja roli musi być uzgodniona z reżyserem i współgrać z innymi postaciami), a z drugiej – z permanentną oceną ze strony reżysera, krytyków, publiczności. Osoba wykonująca zawód aktora powinna odznaczać się wybitnymi zdolnościami komunikacyjnymi, umiejętnością przykuwania uwagi widzów, doskonałymi umiejętnościami wyrażania dowolnych stanów emocjonalnych niezależnie od sytuacji osobistej, wysokim potencjałem w zakresie twórczego myślenia, wybitną zdolnością koncentracji uwagi i sprawnością pamięci. Takie wymagania zawodu w połączeniu z organizacją pracy powodują, że aktorstwo uznawane jest za bardzo stresującą profesję.
Organizacja pracy, szczególnie w odniesieniu do aktorów filmowych, przynosi kolejne stresory. Aktor nie ma bowiem gwarancji stałości pracy, a zdobycie roli wiąże się z konkursami (castingami) i oznacza bardzo duża konkurencję. Z tego powodu aktorzy pracują często nad kilkoma projektami równocześnie, grając różne role i przygotowując się do kolejnych castingów. Co więcej, jeśli już aktor otrzyma rolę, pracuje pod presją czasu, tzn. wtedy gdy musi, a nie kiedy chce, co niejednokrotnie stoi w sprzeczności z naturalnym dla danej osoby rytmem funkcjonowania okołodobowego oraz koliduje z innymi zobowiązaniami w życiu prywatnym i zawodowym.

Aktor powinien odznaczać się różnymi umiejętnościami dodatkowymi, które podnoszą jego konkurencyjność, jak np. znajomość języków obcych, jazda konna itp. Oprócz tego musi posiadać wysokie zdolności interpersonalne, dobrą wymowę i ponadprzeciętną odporność na stres i zmęczenie, w tym wysoką tolerancję na trudne warunki fizyczne. Od osób pracujących w tym zawodzie wymaga się także wysokich umiejętności w zakresie asertywności, zdolności przekonywania, spostrzegawczości, umiejętności szybkiej adaptacji do nowych sytuacji. Do podstawowych wymagań w zawodzie aktora zalicza się także: samokontrola, samodzielność i jednocześnie zdolność dostosowania się do wytyczonych scenariuszem ram oraz dokładność i podzielność uwagi ze względu na ciągłą konieczność realizacji kilku czynności równocześnie.
Psychospołeczne czynniki szkodliwe i uciążliwe na stanowisku
- wymagana stała, pełna sprawność psychofizyczna – wymagany dobry wzrok i słuch, pamięć, zdolność koncentracji i podzielność uwagi, koordynacja wzrokowo-ruchowa,
- praca o różnych porach dnia i nocy
- wymuszony i często nierównomierny rytm pracy (uzależnienie od decyzji reżysera, np. co do liczby tzw. dubli, czyli powtarzania tej samej sceny)
- praca pod presją
- praca w różnych, często uciążliwych, warunkach (zbyt ciepło lub zbyt chłodno, ekspozycja na fetor, hałas, klimatyzację, sztuczne oświetlenie itp.)
- stała konieczność współpracy z innymi ludźmi
- konieczność ciągłego uczenia się
- konieczność długiego udawania kogoś, kim się nie jest
- znikomy wpływ na plan pracy
- ciągły monitoring jakości pracy (stała ekspozycja na ocenę)
- przemoc psychiczna w miejscu pracy (np. konflikty w ekipie)

więcej w numerze 11/2009