dr inż. Jerzy Obolewicz
Politechnika Białostocka

Wraz z nadejściem zimy powraca problem przygotowania i prowadzenia robót na budowie w warunkach obniżonych temperatur. Mało jest inwestorów i wykonawców, którzy byliby do tej sytuacji wystarczająco wcześnie i dostatecznie przygotowani.

Jeszcze do niedawna wraz z nastaniem zimy roboty budowlane na otwartym terenie były przerywane. Dziś postęp technologiczny sprawił, że można je prowadzić nawet przy niskich temperaturach.
Prowadzenie robót na budowie w okresie zimowym powinno odbywać się zgodnie z wyznaczonymi terminami i harmonogramami dla poszczególnych obiektów. Należy wziąć pod uwagę wzrost kosztów w porównaniu z robotami prowadzonymi w okresie letnim. Przygotowanie do wykonywania takich robót polega na opracowaniu niezbędnej dokumentacji technicznej i przeprowadzeniu na budowie szeregu specjalnych przygotowań. Prowadzenie robót w okresie zimowym wymaga czasem konieczności stosowania innych wytrzymałości betonu i zapraw, jak też wprowadzenia zmian konstrukcyjnych w projekcie, sporządzonym bez przewidywania budowy w porze zimowej. Zmiany te sprowadzają się zwykle do szerokiego zastosowania gotowych elementów budowlanych i wyeliminowania z budowy, o ile to możliwe, tak zwanych „mokrych” procesów wykonawczych.
Surowe warunki atmosferyczne w okresie zimowym wymagają także zaostrzenia wymagań bezpieczeństwa i ochrony zdrowia na budowie. Pracownikom budowlanym należy zapewnić odpowiednie zaplecze higieniczno-sanitarne, w tym ogrzewanie pomieszczeń higieniczno-sanitarnych, zapewnienie schronisk z temperaturą co najmniej + 16°C dla pracowników zatrudnionych na otwartej przestrzeni, zapewnienie suszarni odzieży, możliwości przygotowania i spożycia ciepłych posiłków i napojów, a także wyposażenia pracowników w odzież, obuwie ocieplane i ciepłe ubranie oraz odpowiednie zabezpieczenia przed poślizgnięciem i upadkiem, szczególnie na przejściach, schodach i pochylniach.

Przygotowanie budowy do zimy prawnie należy do obowiązków uczestników procesu budowlanego, a w szczególności:
- do obowiązków inwestora należy zorganizowanie procesu budowy, z uwzględnieniem zawartych w przepisach zasad bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (bioz), między innymi zapewnienie opracowania planu bioz (art.18.1 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane),
- do obowiązków projektanta należy opracowanie projektu budowlanego w sposób zgodny z przepisami oraz zasadami wiedzy technicznej oraz sporządzenie informacji bioz ze względu na specyfikę projektowanego obiektu budowlanego, uwzględnianej w planie bioz (art. 20.1b ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane),
- kierownik budowy jest obowiązany, w oparciu o informację bioz, sporządzić lub zapewnić sporządzenie, przed rozpoczęciem budowy, planu bioz, uwzględniając specyfikę obiektu budowlanego i warunki prowadzenia robót budowlanych (art. 21.a ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane) oraz koordynować działania zapewniające przestrzeganie, podczas wykonywania robót budowlanych, zasad bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (art. 22.3b ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane) .
Uczestnicy procesu budowlanego współdziałają ze sobą z zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy (bhp) w procesie przygotowania i realizacji budowy . Bezpośredni nadzór nad bezpieczeństwem i higieną pracy na stanowiskach pracy sprawują odpowiednio kierownik robót oraz mistrz budowlany, stosownie do zakresu obowiązków.

Założenia, postanowienia ogólne i przygotowanie do robót zimowych
Podstawowym dokumentem technicznym pierwszego etapu procesu przygotowania budowy i prowadzenia robót zimą jest projekt organizacji, który powinien zawierać:
1. Opis prowadzenia robót wraz z uzasadnieniem techniczno-ekonomicznym przyjętych w opisie sposobów wykonania. Należy przy tym wziąć pod uwagę możliwości techniczne organizacji wykonującej budowę oraz miejscowe warunki wykonawstwa.
2. Harmonogram wykonania robót zimowych, tak dla poszczególnych obiektów budowlanych, jak i harmonogram ogólny budowy dla wszystkich obiektów danego terenu budowy.
3. Ogólny plan zagospodarowania terenu budowy z zaniesionym schematem rozlokowania mediów budowlanych, placów składowych, obiektów administracyjnych, socjalnych, bytowych.
4. Rysunki przystosowanych do robót zimowych budowli i urządzeń pomocniczych, maszyn i narzędzi niezbędnych do wykonywania robót w zimie.
5. Instrukcje i wskazówki do prowadzenia robót zimowych wraz ze wzorami notowania stanów pogody i temperatur.
6. Harmonogramy dostaw na budowę, w związku z robotami zimowymi, materiałów opałowych, maszyn i urządzeń.
7. Wykaz środków zapobiegawczych w przypadku zagrożeń występujących przy robotach zimowych.
8. Zestawienie kosztów wszystkich wydatków dodatkowych, związanych z robotami zimowymi.
Po opracowaniu i zatwierdzeniu projektu organizacji, należy zamówić niezbędne środki wykonania opisanych wcześniej robót zimowych.

Wykonywanie robót zimowych
Przed nastaniem mrozów należy wykonać roboty przygotowawcze na terenie budowy. Do podstawowych robót związanych z przygotowaniem do zimy należy:
1. Zabezpieczenie przed przemarzaniem fundamentów w podpiwniczonych, a niezamieszkałych jeszcze budynkach, jak również wszystkich innych płytko założonych lub nieukończonych fundamentów.
2. Wykonanie urządzeń i przygotowanie terenu budowy przed okresem zimowym do odprowadzenia wód opadowych i z topniejącego śniegu od wznoszonych budowli, dróg komunikacyjnych, z wykopów oraz z całego terenu budowy.
3. Zabezpieczenie ujęć wody na budowie przed zamarznięciem.
4. Zabezpieczenie od niskich temperatur i przystosowanie do warunków zimowych obiektów administracyjnych, socjalnych, bytowych oraz obiektów produkcji pomocniczej.
5. Uprzątnięcie z terenu budowy przed nastaniem zimy niepotrzebnych materiałów i urządzeń, które mogą się stać niewidoczne po opadach śnieżnych.
6. Zabezpieczenie materiałów budowlanych do prowadzenia robót w okresie zimowym.
Przygotowanie na okres zimowy zapasu materiałów zabezpieczających przed przemarznięciem, jak: plandeki brezentowe, maty słomiane itp.

więcej w numerze 12/2009