Chcemy zatrudnić praktykanta w ramach ustawy o praktykach absolwenckich. Czy pracodawca ma obowiązek wysłać taką osobę na wstępne badania lekarskie i przeszkolić z zakresu BHP?

Odpowiedź eksperta

Ustawa z 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich (Dz.U. Nr 127, poz. 1052) w zakresie badań lekarskich dla praktykantów, moim zdaniem, wprowadza pewną nieścisłość. Z jednej strony, nakazuje traktować ich jak zleceniobiorców, z drugiej zaś – nakazuje zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków odbywania praktyki na takich samych zasadach, jakie dotyczą pracowników.

Jeżeli praktykantów mamy traktować tak samo jak zleceniobiorców, wówczas zastosowanie będzie mieć art. 3041 k.p. Nakłada on na osoby fizyczne wykonujące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy (a zatem także na praktykantów przyjmowanych na podstawie ww. ustawy) oraz na osoby prowadzące w zakładzie działalność gospodarczą obowiązki wynikające z art. 211 k.p. (tj. obowiązek poddawania się wstępnym, okresowym, kontrolnym i innym zaleconym badaniom lekarskim – pkt 5, oraz obowiązek udziału w szkoleniu i instruktażu bhp oraz poddawania się wymaganym egzaminom sprawdzającym – pkt 1). Obowiązek ten ciąży na wymienionych osobach – jak stanowi przepis – „w zakresie określonym przez pracodawcę lub inny podmiot organizujący pracę”. Oznacza to, że to pracodawca decyduje, czy przeszkoli zleceniobiorcę (praktykanta) z zakresu bhp oraz skieruje go na badania lekarskie, czy też nie. Przy czym pracodawca może stwierdzić, że ze względu na zagrożenia na danym stanowisku pracy będzie zalecał wykonanie przez zleceniobiorcę (praktykanta) tylko jednego z tych obowiązków, np. instruktażu stanowiskowego.
Jeżeli chodzi o zleceniobiorców, to Państwowa Inspekcja Pracy przyznaje, że przepisy nie rozstrzygają, jak pracodawca ma wypełnić obowiązek określony a w art. 3041 k.p. (stanowisko Departamentu Prawnego Głównego Inspektoratu Pracy z lipca 2007 r., nr GNP/426/4560-364/07/PE – DF z 27 lipca br., dodatek do „Rzeczpospolitej”). Główny Inspektorat Pracy uważa, że wszystko zależy od rodzaju pracy. Jeżeli zagrożenia związane z warunkami pracy lub jej przebiegiem są na tyle duże, że nawet do doraźnego wykonywania tych prac lub przebywania w tych warunkach były dopuszczane wyłącznie osoby fizyczne z odpowiednim stanem zdrowia i przeszkoleniem bhp, to pracodawca lub inny podmiot organizujący pracę może wymagać od osoby, z którą zawiera umowę cywilną (będącą podstawą wykonywania pracy, np. przez samozatrudniającego), aby poddał się badaniu lekarskiemu lub szkoleniu w zakresie bhp.

Takie stanowisko potwierdza również orzecznictwo. Jeżeli pomimo braku wyraźnego nakazu przeprowadzania szkoleń z zakresu BHP oraz kierowania na badania lekarskie rodzaj wykonywanej pracy i stopień zagrożeń związanych z warunkami pracy wskazywałby na celowość dopuszczania do pracy wyłącznie osób cieszących się odpowiednim stanem zdrowia i przeszkolonych w zakresie BHP, pracodawca może wymagać od osoby, z którą zawiera umowę cywilnoprawną, poddania się badaniu lekarskiemu lub szkoleniu BHP (wyrok Sądu Najwyższego z 25 września 1974 r., II CR 493/74, podobnie jak A. Kolosa, „Praca i Zabezpieczenia Społeczne", 1999/3/45).
Należy jednak pamiętać, że jeśli obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy nie będzie właściwie wykonywany, odpowiada za to pracodawca (lub przedsiębiorca niebędący pracodawcą). Zgodnie z art. 13 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. Nr 89, poz. 589), kontroli PIP podlegają pracodawcy – a w zakresie bhp oraz kontroli legalności zatrudnienia także przedsiębiorcy niebędący pracodawcami – na rzecz których pracę świadczą osoby fizyczne, w tym osoby wykonujące na własny rachunek działalność gospodarczą, bez względu na podstawę jej świadczenia. Jeśli więc inspektor pracy stwierdzi naruszenia przepisów bhp, może wobec tych osób zastosować np. decyzję nakazową.
Wnioski
1. Moim zdaniem, z zapisów ustawy o praktykach absolwenckich nie wynika wprost obowiązek poddania praktykantów badaniom lekarskim, ponieważ należałoby ich traktować tak samo, jak zleceniobiorców. O konieczności przeprowadzenia badań lekarskich oraz szkoleń bhp decydować powinien w tym przypadku pracodawca.
2. Moim zdaniem, przeprowadzanie szkoleń z dziedziny BHP byłoby jak najbardziej wskazane, np. w stosunku do pracowników pracujących w magazynie ze względu na ryzyko wypadku, który może mieć miejsce. Wówczas przeszkolenie takich praktykantów wydaje się jak najbardziej zasadne, a zwłaszcza przeprowadzenie instruktażu stanowiskowego.
3. Ocena, czy należy poddać praktykantów badaniom lekarskim, zależeć już będzie od rodzaju pracy, który będą oni świadczyć. Jeżeli miałaby to być praca świadczona, np. w magazynie, to moim zdaniem, bezpieczniej byłoby również tych praktykantów kierować na badania lekarskie. Może się bowiem okazać, że mają oni ograniczenia co do pracy na wysokościach lub pracy zmianowej.
4. Jednakże z informacji telefonicznych uzyskanych w dwóch odrębnych inspektoratach pracy wynika, że PIP stoi na stanowisku, że do praktykantów przyjmowanych na podstawie ww. ustawy będzie mieć zastosowanie art. 3041 k.p., tj. że trzeba praktykantów wysłać na wstępne badania lekarskie i że powinni oni wziąć udział w szkoleniu BHP bez względu na rodzaj i stopień zagrożeń na danym stanowisku pracy.

Magdalena Jaroszewska
specjalista prawa pracy w Kancelarii Prawa Pracy Iwona Jaroszewska-Ignatowska,
starszy inspektor ds. BHP